Những tuần đầu tiên của năm học lớp Một luôn là khoảng thời gian đặc biệt đối với cả giáo viên, phụ huynh và học sinh. Với người lớn, đó đơn giản chỉ là sự bắt đầu của một năm học mới. Nhưng với nhiều đứa trẻ sáu tuổi, đây lại là lần đầu tiên các em bước vào một môi trường hoàn toàn khác với những gì mình từng quen thuộc trước đó.
Từ không gian mẫu giáo thiên về vui chơi và được chăm sóc sát sao, học sinh bắt đầu làm quen với lớp học có nền nếp rõ ràng hơn, thời gian học tập kéo dài hơn và nhiều yêu cầu mang tính kỷ luật hơn. Sự thay đổi ấy tưởng chừng rất bình thường với người lớn nhưng lại tạo ra áp lực tâm lý không nhỏ đối với trẻ nhỏ, đặc biệt là những học sinh có tính cách nhút nhát hoặc khả năng thích nghi chậm.
Trong nhiều năm làm công tác chủ nhiệm ở tiểu học, tôi từng gặp không ít học sinh khóc mỗi sáng khi đến trường. Có em chỉ cần rời tay mẹ là bật khóc. Có em ngồi im lặng suốt buổi học, không dám giao tiếp với cô giáo hay bạn bè. Cũng có những học sinh nhìn bề ngoài rất bình thường nhưng ánh mắt lúc nào cũng căng thẳng, dè dặt và luôn trong trạng thái sợ mình làm sai.
Ban đầu, tôi từng nghĩ rằng chỉ cần học sinh quen lớp vài tuần thì mọi thứ sẽ tự ổn định. Tuy nhiên, càng gắn bó với học sinh lớp Một, tôi càng nhận ra rằng: nếu giáo viên chỉ tập trung vào nền nếp và chương trình học mà bỏ qua cảm xúc của trẻ trong giai đoạn đầu cấp, nhiều học sinh sẽ rất khó hình thành tâm thế tích cực khi đến trường.
Một đứa trẻ mang tâm lý lo lắng kéo dài thường khó tập trung học tập, ngại giao tiếp và dần thu mình trong các hoạt động tập thể. Ngược lại, khi học sinh cảm thấy mình được chào đón, được lắng nghe và được yêu thương, các em sẽ tự tin hơn rất nhiều trong quá trình học tập cũng như hòa nhập với môi trường mới.
Chính vì vậy, trong những năm gần đây, tôi luôn xem việc xây dựng tâm thế tự tin cho học sinh khi đến lớp là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất của giáo viên chủ nhiệm lớp Một. Bởi trước khi dạy trẻ đọc thông, viết thạo hay làm toán tốt, điều cần thiết hơn cả là giúp các em cảm thấy hạnh phúc và an toàn khi bước vào lớp học mỗi ngày.
Các em được bố mẹ dẫn đến trường trong ngày đầu vào học.
Nhiều phụ huynh thường nghĩ rằng việc học sinh khóc hoặc lo lắng khi vào lớp Một chỉ là biểu hiện nhất thời và sẽ nhanh chóng qua đi. Điều đó đúng, nhưng chưa đủ. Trên thực tế, đằng sau những giọt nước mắt hay sự im lặng của trẻ là cả một quá trình thay đổi tâm lý rất lớn mà người lớn đôi khi chưa thật sự thấu hiểu.
Ở lứa tuổi này, học sinh chưa đủ khả năng gọi tên cảm xúc của mình như người trưởng thành. Các em không biết diễn đạt rằng mình đang lo lắng, sợ hãi hay mất an toàn. Vì vậy, cảm xúc thường được thể hiện bằng hành vi. Có em khóc, có em bám cha mẹ, có em né tránh giao tiếp hoặc không chịu tham gia hoạt động học tập.
Điều đáng nói là nhiều biểu hiện như vậy rất dễ bị hiểu nhầm thành sự bướng bỉnh hoặc thiếu hợp tác. Nếu người lớn chỉ phản ứng bằng cách thúc ép hoặc trách mắng, trẻ sẽ càng có cảm giác trường học là nơi áp lực thay vì nơi mang lại niềm vui.
Tôi từng chứng kiến một học sinh dù đã vào lớp gần một tuần nhưng sáng nào cũng đứng rất lâu ngoài hành lang trước khi bước vào lớp học. Em không khóc lớn nhưng luôn cúi đầu, nắm chặt quai cặp và gần như không dám nhìn cô giáo. Khi quan sát kỹ, tôi nhận ra em không phải không muốn đi học mà chỉ đang lo lắng vì mọi thứ xung quanh quá xa lạ.
Điều này khiến tôi hiểu rằng: đối với học sinh lớp Một, điều các em cần trong những tuần đầu tiên không đơn thuần là làm quen kiến thức, mà là làm quen cảm giác thuộc về môi trường học tập mới.
Khi một đứa trẻ chưa cảm thấy an toàn về mặt cảm xúc, các em rất khó mở lòng để tiếp nhận mọi hoạt động giáo dục phía sau. Đây cũng là lý do tôi luôn cho rằng việc xây dựng tâm thế tích cực cho học sinh đầu cấp không phải là chuyện “phụ”, mà là nền tảng của cả quá trình giáo dục lâu dài.
Một số em ban đầu nhút nhát, thiếu tự tin nên không chịu vào lớp học.
Có một giai đoạn tôi từng nghĩ rằng việc quan trọng nhất đầu năm học là nhanh chóng đưa lớp vào nền nếp. Tôi dành nhiều sự chú ý cho việc rèn tư thế ngồi học, giữ trật tự, giơ tay phát biểu hay hoàn thành bài tập đúng yêu cầu. Tuy nhiên, sau nhiều năm chủ nhiệm lớp Một, tôi nhận ra rằng học sinh chỉ thật sự hợp tác khi các em cảm thấy mình được kết nối với giáo viên.
Từ suy nghĩ đó, tôi bắt đầu thay đổi cách đón học sinh mỗi buổi sáng. Thay vì đứng trên bục giảng chờ lớp ổn định, tôi đến lớp sớm hơn để trực tiếp đón từng em vào lớp học.
Nhiều người nghĩ rằng việc chào học sinh đầu giờ chỉ là một hành động mang tính hình thức. Nhưng trên thực tế, ở lứa tuổi tiểu học, đặc biệt là lớp Một, cảm giác được chú ý và chào đón có ý nghĩa rất lớn đối với tâm lý trẻ.
Tôi luôn cố gắng gọi tên từng học sinh khi các em bước vào lớp. Chỉ một câu nói nhẹ nhàng như “Hôm nay con đến sớm quá!”, “Cô thấy con vui hơn hôm qua rồi nè!” hay đơn giản là một nụ cười thân thiện cũng giúp nhiều học sinh cảm thấy bớt căng thẳng hơn rất nhiều.
Thông qua khoảng thời gian đầu giờ ấy, tôi cũng dễ dàng quan sát tâm trạng của từng em. Có học sinh vừa vào lớp đã ríu rít kể chuyện. Nhưng cũng có em bước vào với vẻ mặt buồn bã, mắt đỏ hoe hoặc lặng lẽ ngồi xuống bàn học mà không nói gì.
Những lúc như vậy, tôi không vội hỏi dồn dập hay yêu cầu các em phải “mạnh mẽ lên”. Tôi thường chỉ nhẹ nhàng lại gần và trò chuyện thật tự nhiên để học sinh cảm thấy mình đang được lắng nghe chứ không bị dò xét.
Qua nhiều năm đứng lớp, tôi nhận ra rằng một lời hỏi thăm đúng lúc đôi khi có tác động tích cực hơn rất nhiều so với những lời nhắc nhở mang tính áp lực.
Trong quá trình chủ nhiệm, tôi từng gặp nhiều học sinh rất nhút nhát. Có em gần như không bao giờ giơ tay phát biểu dù làm bài đầy đủ. Có em luôn cúi đầu khi cô giáo gọi tên vì sợ trả lời sai trước lớp.
Ban đầu, nhiều giáo viên thường nghĩ rằng những học sinh như vậy cần được “rèn mạnh dạn hơn”. Tuy nhiên, càng quan sát, tôi càng nhận ra rằng phần lớn các em không thiếu khả năng mà đang thiếu cảm giác an toàn khi thể hiện bản thân.
Ở lứa tuổi lớp Một, học sinh bắt đầu hình thành nhận thức về bản thân thông qua phản hồi từ giáo viên và bạn bè. Các em dần biết mình học nhanh hay chậm hơn bạn, được khen nhiều hay ít, có thường xuyên bị nhắc nhở trước lớp hay không.
Chính vì vậy, chỉ một trải nghiệm tiêu cực nhỏ cũng có thể khiến học sinh mất tự tin trong thời gian dài. Có em chỉ vì đọc sai một lần trước lớp mà nhiều ngày sau không dám phát biểu nữa.
Điều đó khiến tôi thay đổi cách nhìn về việc khích lệ học sinh. Tôi không chờ các em thật xuất sắc mới khen, mà cố gắng ghi nhận cả những tiến bộ nhỏ nhất.
Khi một học sinh lần đầu tiên mạnh dạn giơ tay phát biểu, dù câu trả lời chưa hoàn toàn chính xác, tôi vẫn ghi nhận sự cố gắng của em. Khi một học sinh nhút nhát chủ động giúp cô phát đồ dùng học tập hoặc tự tin đọc to hơn hôm trước, tôi đều phản hồi tích cực ngay lúc đó.
Nhiều người nghĩ rằng những lời khen nhỏ không có nhiều tác động. Nhưng thực tế, với học sinh tiểu học, cảm giác được công nhận chính là một trong những yếu tố quan trọng nhất giúp các em hình thành sự tự tin từ bên trong.
Để tạo sự tự tin, tôi đã tổ chức múa, hát để giúp các em bình tĩnh
Trong lớp tôi từng chủ nhiệm có một học sinh mà đến bây giờ tôi vẫn nhớ rất rõ. Những ngày đầu năm học, em luôn bám chặt lấy mẹ ngoài cổng trường. Em không khóc lớn nhưng gần như không chịu bước vào lớp nếu không có mẹ đi cùng.
Thay vì yêu cầu phụ huynh “cứ để con tự vào lớp”, tôi chọn cách chủ động bước ra đón em mỗi sáng. Tôi nắm tay em thật nhẹ và cùng em đi vào lớp học.
Điều tôi đặc biệt chú ý là không tạo cho em cảm giác mình đang bị thúc ép hoặc khác biệt so với các bạn. Tôi không nói những câu như “Lớn rồi mà còn nhát” hay “Bạn nào cũng vào lớp được hết rồi”. Bởi đôi khi những lời nói tưởng chừng vô hại ấy lại vô tình khiến trẻ cảm thấy xấu hổ và càng thu mình hơn.
Thay vào đó, tôi dẫn em đi một vòng quanh lớp học, chỉ cho em xem góc thư viện, nơi để cặp sách, bảng thời tiết hay những chậu cây nhỏ trong lớp. Tôi muốn em cảm thấy lớp học không phải một nơi xa lạ mà là không gian gần gũi dần thuộc về mình.
Khoảng hai tuần sau, em bắt đầu tự bước vào lớp mà không cần mẹ dắt tay nữa. Điều khiến tôi xúc động nhất không phải là việc em hết khóc, mà là buổi sáng đầu tiên em chủ động mỉm cười và chào cô giáo khi vào lớp.
Khoảnh khắc ấy giúp tôi hiểu sâu sắc hơn rằng: trẻ nhỏ không tự nhiên trở nên mạnh dạn chỉ vì được nhắc nhở phải tự tin. Sự tự tin chỉ thật sự hình thành khi học sinh cảm thấy mình được thấu hiểu, được tôn trọng và không bị phán xét vì những nỗi sợ rất trẻ con của mình.
Sau nhiều năm làm công tác chủ nhiệm, tôi càng tin rằng cảm xúc của giáo viên ảnh hưởng rất lớn đến bầu không khí lớp học, đặc biệt ở bậc tiểu học.
Nếu giáo viên thường xuyên nóng vội, căng thẳng hoặc tạo áp lực quá lớn, học sinh sẽ rất dễ hình thành tâm lý sợ sai. Ngược lại, khi lớp học có sự tích cực, nhẹ nhàng và khích lệ, học sinh sẽ mạnh dạn hơn trong giao tiếp cũng như học tập.
Điều đặc biệt ở học sinh lớp Một là các em rất nhạy cảm với thái độ của người lớn. Các em có thể chưa hiểu hết bài học, nhưng lại cảm nhận rất rõ cô giáo có yêu thương mình hay không, có kiên nhẫn với mình hay không.
Đó là lý do tôi luôn cố gắng giữ cho lớp học một bầu không khí tích cực ngay cả trong những tình huống học sinh mắc lỗi. Tôi nhận ra rằng khi trẻ cảm thấy mình không bị phán xét nặng nề, các em sẽ chủ động sửa sai tốt hơn rất nhiều.
Một lớp học hạnh phúc không có nghĩa là lớp học không có nền nếp. Điều quan trọng là nền nếp ấy được xây dựng bằng sự đồng hành và tôn trọng thay vì áp lực và sợ hãi.
Sau khi cả lớp ổn định, tự tin, tôi đã bắt đầu bài học một cách nhẹ nhàng, vui vẻ.
Càng gắn bó với học sinh lớp Một, tôi càng hiểu rằng điều quan trọng nhất trong những tuần đầu năm học không phải là việc học sinh học nhanh đến đâu, mà là các em cảm thấy thế nào khi đến trường mỗi ngày.
Một đứa trẻ bước vào lớp học với tâm trạng vui vẻ, tự tin và cảm giác được chào đón sẽ dễ dàng mở lòng với thầy cô, bạn bè và các hoạt động học tập. Ngược lại, nếu học sinh mang tâm lý lo lắng kéo dài, việc tiếp nhận kiến thức cũng trở nên khó khăn hơn rất nhiều. Việc xây dựng tâm thế tự tin cho học sinh không bắt đầu từ những phương pháp lớn lao, mà đến từ những điều rất nhỏ: một lời chào đầu buổi sáng, một ánh mắt lắng nghe, một lời động viên đúng lúc hay sự kiên nhẫn của giáo viên trước những cảm xúc non nớt của trẻ.
Với tôi, khoảnh khắc hạnh phúc nhất của nghề dạy học không phải chỉ là khi học sinh đạt điểm cao, mà là khi một đứa trẻ từng rụt rè, sợ hãi có thể tự tin bước vào lớp học và mỉm cười thật tự nhiên mỗi sáng.
Bài viết chia sẻ dưới góc độ cá nhân trên wesite: lehongminh.vn. Nếu thầy cô có ý kiến đóng góp xin gửi về:
Email: hongminhquangtrung@gmail.com
Zalo: 0942.137.445
Mình luôn lắng nghe ý kiến từ các bạn đồng nghiệp.
Xem thêm: Cách cập nhật minh chứng trên Temis
Xem thêm: "Em yêu biển đảo quê hương" - Trò chơi PowerPoint biến 5 phút khởi động hấp dẫn học sinh
"Em yêu biển đảo quê hương" - Trò chơi PowerPoint biến 5 phút khởi động hấp dẫn học sinh
21/02/2026 08:01
Thay vì những tiếng ngáp dài, tôi đã biến 5 phút khởi động thành hành trình ra khơi đầy hào hứng. Khám phá cách tôi thiết kế trò chơi PowerPoint 'Em yêu biển đảo quê hương' để học sinh tự giác tập trung và thêm yêu chủ quyền Tổ quốc.