Đừng biến giờ tập đọc thành màn "trả bài" tra tấn

Tuần trước, bước qua hành lang lớp bên cạnh, tôi chợt khựng lại khi nghe tiếng đọc đồng thanh của các em học sinh. Tiếng đọc đều đều, tẻ nhạt, nhấn nhá cơ học như một chiếc máy được lập trình sẵn. Nhìn vào trong lớp, vài em mắt lơ đãng nhìn ra cửa sổ, số khác thì uể oải gục cằm xuống bàn. Cảnh tượng ấy làm tôi thắt lòng vì nó quá quen thuộc.

Suốt ba mươi năm đứng lớp, tôi hiểu cảm giác bất lực của một giáo viên khi đứng trên bục giảng cố gào khan cả giọng để bắt các em phải "đọc diễn cảm đi", "nhấn giọng ở đây nhé". Nhưng chúng ta quên mất rằng, ở lứa tuổi tiểu học, bắt các em ngồi im một chỗ và đọc theo khuôn mẫu là một hình phạt. Các em không thể đọc hay khi tâm lý đang bị ép buộc và nhàm chán. Tiếng đọc diễn cảm thực sự phải bắt nguồn từ niềm vui, từ sự hứng thú tự nhiên bên trong mỗi đứa trẻ. Nếu không thay đổi cách tiếp cận, chúng ta đang vô tình giết chết tình yêu văn học của các em ngay từ những năm đầu đời.

Làm sao để khích lệ học sinh tích cực đọc diễn cảm mà không gây áp lực?

Nhận ra lối mòn ấy, tôi quyết định dẹp bỏ những lời giáo điều hành chính trong tiết tập đọc. Thay vào đó, tôi biến lớp học thành một không gian trải nghiệm, nơi tiếng đọc diễn cảm của học sinh vang lên như một phần của cuộc chơi. Tôi nhận ra trẻ con không ghét đọc sách, chúng chỉ ghét sự đơn điệu của các phương pháp dạy học cũ kỹ.

Bí quyết lồng ghép trò chơi vào tiết học tập đọc hiệu quả

Trong một tiết học gần đây, thay vì gọi tên theo sổ điểm một cách ngẫu nhiên khiến học sinh nơm nớp lo sợ, tôi mang lên bục giảng một chiếc hộp gỗ nhỏ. Bên trong là các quân xúc xắc cảm xúc do chính tay tôi chuẩn bị. Trên mỗi mặt xúc xắc, tôi không ghi điểm số mà vẽ các biểu tượng: một khuôn mặt ngạc nhiên, một ánh mắt tò mò, hay một nụ cười rạng rỡ. Học sinh bước lên bảng, tung xúc xắc và sẽ phải thực hành đọc diễn cảm đoạn văn tiếp theo bằng chính giọng điệu mang cảm xúc đó.

Đưa trò chơi trong hoạt động đọc diễn cảm của học sinh sẽ tạo hứng thú cho các em

Kết quả rèn luyện kỹ năng đọc thành tiếng cho học sinh tiểu học

Cả lớp như nổ tung khi một cậu bé vốn nhút nhát bốc phải mặt "ngạc nhiên". Em đã cố gắng trợn tròn mắt, thay đổi tông giọng cao hơn để thể hiện sự ngỡ ngàng của nhân vật trong bài. Những tiếng cười khúc khích vang lên, sự căng thẳng biến mất, thay vào đó là những cánh tay tranh nhau giơ lên để được "thử thách". Khi học sinh được chơi, các em quên mất mình đang bị kiểm tra. Nỗi sợ đọc sai, đọc vấp hoàn toàn bị lấn át bởi khát khao được thể hiện mình trong trò chơi. Đó chính là lúc kỹ năng đọc thành tiếng được rèn luyện một cách tự nhiên và mềm mại nhất.

Hướng dẫn thiết kế trò chơi khởi động tiết học giúp học sinh hào hứng học tập

Để các em có thể thẩm thấu được văn bản và bật ra giọng đọc xuất thần, tôi thường lồng ghép mạch truyện của bài học vào một chiến dịch thực tế. Tôi còn nhớ rất rõ tiết dạy bài đọc 7: “Cây xấu hổ” (Bài đọc 1, tuần 4, sách Tiếng Việt 2, bộ sách Kết nối tri thức). Nếu chỉ giảng giải lý thuyết về tình yêu thiên nhiên thì rất giáo điều. Tôi đã áp dụng phương pháp thiết kế hoạt động học tập nhập vai mang tên "Bảo vệ rừng xanh" ngay trong phần khởi động để khơi gợi cảm xúc cho các em.

Luật chơi của trò chơi "Bảo vệ rừng xanh" lớp 2 môn Tiếng Việt

Trên bảng học hôm đó, tôi sử dụng học liệu trực quan tái hiện lại một bức tranh rừng già nguyên sinh xanh thẳm nhưng đang bị đe dọa bởi bốn kẻ phá rừng. Mỗi kẻ phá hoại ấy nắm giữ một bí mật – chính là những câu hỏi thử thách kỹ năng đọc và hiểu bài cũ của các em. Không khí lớp học lập tức nóng lên. Cách chơi tổ chức theo hình thức cá nhân xung phong, các em không còn là những học sinh ngồi nghe bài thụ động nữa, mà đã biến thành những "hiệp sĩ rừng xanh" thực thụ để giải cứu thiên nhiên.

Phát triển kỹ năng đọc diễn cảm thông qua tích hợp kiến thức liên môn

Một học sinh xung phong chọn đối đầu với kẻ phá rừng thứ nhất. Thử thách hiện ra là em phải đọc thật chuẩn xác và truyền cảm một đoạn thơ đã học. Cả lớp im phăng phắc theo dõi. Khi em dồn hết tình cảm vào từng câu chữ, đọc tròn vành rõ chữ và nhấn nhá đúng nhịp, tôi tuyên bố kẻ phá hoại đã bị đánh bại. Cả lớp vỗ tay ròn rã.

Cứ như thế, qua bốn lượt chơi cá nhân, khu rừng đã được giải cứu hoàn toàn. Nhưng điều tôi tâm đắc nhất không chỉ là việc các em hoàn thành xuất sắc bài đọc. Thông qua thiết kế hoạt hình lớp học đó, tôi lồng ghép luôn bài học liên môn về môi trường: rừng là lá phổi xanh, phá rừng gây ra thiên tai, lũ lụt. Nhìn những ánh mắt xoe tròn, những cái gật đầu quyết tâm bảo vệ cây xanh của tụi nhỏ, tôi biết mình đã thành công. Khi học sinh có cảm xúc thực sự với thiên nhiên, các em sẽ tự động đọc bài "Cây xấu hổ" bằng một giọng điệu đầy trìu mến và biết rung động.

Mỗi khi đưa trò chơi lên để thi đọc diễn cảm thì học sinh rất hứng thú

Quả ngọt từ phương pháp dạy học đổi mới theo chương trình GDPT 2018

Nhiều đồng nghiệp thường bảo tôi rằng bày vẽ trò chơi phát huy kỹ năng đọc như vậy mất thời gian và dễ làm loạn lớp. Nhưng tôi tin vào sự lựa chọn của mình. Mỗi bài đọc là một thế giới khác nhau, vì vậy tôi luôn cố gắng ứng dụng công nghệ để thiết kế các hoạt động học tập thay đổi liên tục, giúp học sinh không bao giờ đoán trước được hôm nay mình sẽ được chơi gì. Sự tò mò chính là chất xúc tác mạnh mẽ nhất cho việc tự học.

Hiệu quả rõ rệt nhất chính là kết quả đọc diễn cảm của học sinh lớp tôi ngày càng được nâng cao. Những em trước đây mỗi lần gọi đọc bài là cúi gục mặt, lý nhí không thành tiếng thì nay đã chủ động giơ tay xin được đọc. Tinh thần học tập, tính tự giác, tự chủ trong mỗi giờ học được phát huy tối đa. Các em không còn đọc như một con vẹt trả bài cho giáo viên, mà đọc để chia sẻ câu chuyện, đọc để cùng bạn bè vượt qua thử thách.

Nhìn những thiết bị số, những hình ảnh mô phỏng trực quan trên lớp học hỗ trợ cho các trò chơi của mình, tôi càng thấm thía giá trị của việc đổi mới phương pháp dạy học tiểu học. Giáo dục hiện đại theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 không đòi hỏi những điều đao to búa lớn. Nó chỉ cần người thầy bước ra khỏi vùng an toàn của bảng đen phấn trắng, chịu khó lắng nghe tâm lý học trò để biến mỗi giờ học thành một ngày hội. Tiếng đọc diễn cảm hay nhất của học sinh tiểu học, suy cho cùng, chính là tiếng cười hạnh phúc khi các em tìm thấy niềm vui trong từng trang sách.

Bên cạnh việc rèn luyện kỹ năng đọc, thầy cô và phụ huynh có thể tham khảo thêm Tạo bài đọc mẫu bằng sách lật để giúp con phát triển toàn diện tư duy và tính tự chủ trong kỷ nguyên giáo dục mới.

Thầy cô hãy để lại góp ý vào mail: hongminhquangtrung@gmail.com để lần sau mình soạn những tiết khác hay hơn.