“Cô ơi, tối qua cháu đọc được rồi. Sáng nay hỏi lại thì cháu quên sạch.”

Đây là câu tôi đã nghe không ít lần từ những phụ huynh có con mới bước vào lớp 1. Có mẹ ngồi kèm con cả buổi tối, vừa dạy xong chữ này thì con nhớ, nhưng chuyển sang chữ khác một lúc rồi quay lại hỏi, con lại lắc đầu. Có người sốt ruột đến mức bắt đầu lo rằng con mình có vấn đề về khả năng tiếp thu.

Tôi hiểu cảm giác ấy. Cha mẹ nào cũng mong con bước vào lớp 1 thật thuận lợi, sớm biết đọc, biết viết và không thua kém các bạn trong lớp. Tuy nhiên, sau nhiều năm làm việc với học sinh đầu cấp, tôi nhận thấy một điều rất rõ: trẻ học trước quên sau trong thời gian đầu không có nghĩa rằng con kém thông minh hay không thể học được.

Nhiều khi, điều cần thay đổi trước tiên không phải là đứa trẻ mà là cách người lớn đang đồng hành với con.

Một chữ cái với người lớn rất đơn giản, nhưng với trẻ lớp 1 thì không

Người lớn nhìn chữ “b” và gần như nhận ra ngay đó là chữ gì. Nhưng với một đứa trẻ mới bắt đầu học, một chữ cái không chỉ đơn giản là một hình dạng cần ghi nhớ. Con phải làm quen với hình dáng của chữ, liên hệ chữ với âm tương ứng, phát âm, phân biệt với những chữ có hình dạng gần giống, rồi từng bước sử dụng chữ trong tiếng và từ.

Nếu cha mẹ vừa dạy chữ, vừa yêu cầu con đọc, ghép âm, viết và ghi nhớ quá nhiều nội dung trong cùng một buổi, trẻ rất dễ mệt và khó duy trì sự tập trung.

Đó cũng là lý do có những hôm con đọc rất tốt, nhưng sáng hôm sau lại quên một vài chữ. Trong tình huống ấy, tôi thường khuyên phụ huynh đừng vội kết luận rằng con “học mãi không vào”.

Hãy thử giảm lượng kiến thức trong mỗi lần học, cho con thêm thời gian làm quen và quan sát xem con tiếp nhận tốt nhất trong những hoạt động nào. Có trẻ nhớ tốt khi nghe, có trẻ dễ ghi nhớ hơn khi nhìn hình ảnh, cũng có trẻ thích được cầm, nặn, viết hoặc vận động cùng với chữ.

Mỗi đứa trẻ có tốc độ làm quen khác nhau. Điều quan trọng là cha mẹ tìm được cách hỗ trợ phù hợp thay vì chỉ tăng thời gian ép con học.

Cần hiểu trẻ và tìm cách hỗ trợ phù hợp

Tôi rất ngại những buổi học kéo dài hàng giờ với trẻ lớp 1

Có những buổi tối, tôi thấy cha mẹ càng lo con quên thì càng cố bắt con học lâu hơn.

“Đọc lại nào.”

“Chưa đúng.”

“Đọc lại.”

“Con vừa học chữ này rồi mà!”

Cứ như vậy, một nội dung vốn có thể được ôn lại trong một khoảng thời gian ngắn lại kéo dài hết giờ này sang giờ khác.

Đến lúc đó, con mệt, cha mẹ cũng mệt. Trẻ bắt đầu ngọ nguậy, mất tập trung, đọc sai nhiều hơn nhưng người lớn lại nghĩ rằng phải cố thêm thì con mới nhớ.

Theo kinh nghiệm của tôi, khi trẻ đã quá mệt mà vẫn tiếp tục học, hiệu quả thường không còn như lúc đầu. Quan trọng hơn, con có thể dần hình thành cảm giác áp lực mỗi khi nhìn thấy bàn học.

Vì vậy, nếu con bắt đầu mất tập trung, cáu gắt hoặc liên tục đọc sai vì mệt, tôi thường khuyên cha mẹ nên cho con nghỉ thay vì cố kéo dài buổi học.

Ngày mai học tiếp cũng chưa muộn.

Một chữ cái có thể học lại nhiều lần. Nhưng nếu mỗi buổi học đều kết thúc bằng sự căng thẳng hoặc nước mắt, việc xây dựng lại hứng thú học tập cho con sẽ khó khăn hơn rất nhiều.

Con nhầm chữ b và d, đừng vội quát “Nhìn kỹ vào!”

Đây là tình huống tôi gặp khá thường xuyên ở học sinh lớp 1.

Con vừa đọc đúng chữ “b”, một lúc sau nhìn sang chữ “d” lại đọc nhầm. Cha mẹ sốt ruột:

“Chữ này mẹ dạy rồi mà!”

“Nhìn cho kỹ!”

“Sao cứ nhầm mãi thế?”

Tôi hiểu vì sao người lớn bực. Nhưng với một đứa trẻ đang trong quá trình làm quen với mặt chữ, việc phân biệt những chữ có hình dạng gần nhau cần có thời gian luyện tập. Khi bị thúc ép hoặc trách mắng liên tục, con đôi khi lại càng khó bình tĩnh để quan sát.

Thay vì bắt con đọc lại hàng chục lần, cha mẹ có thể biến việc phân biệt chữ thành một hoạt động nhẹ nhàng hơn.

Hãy cho con dùng ngón tay viết chữ trên một khay bột, khay cát hoặc một mặt phẳng sạch. Có thể dùng đất nặn để tạo thành chữ. Cũng có thể cùng con nhìn kỹ hai chữ rồi hỏi:

“Con thấy hai chữ này khác nhau ở đâu?”

Khi trẻ tự quan sát và tự tìm ra điểm khác biệt, việc ghi nhớ thường thú vị hơn nhiều so với việc chỉ nghe người lớn nhắc đi nhắc lại rằng “nhìn kỹ vào”.

Hãy cổ vũ để trẻ tự tin và cố gắng

Đôi khi một hình ảnh quen thuộc lại giúp con nhớ chữ lâu hơn

Trẻ nhỏ thường thích những hình ảnh gần gũi và những câu chuyện mà mình có thể tưởng tượng được.

Chẳng hạn, chữ “o” có thể được liên tưởng đến một quả trứng. Chữ “ô” giống quả trứng có thêm chiếc mũ. Chữ “ơ” có thể được tưởng tượng như quả trứng có thêm một chiếc râu.

Cha mẹ không cần bắt con phải học thuộc những cách liên tưởng này. Hãy thử hỏi:

“Con thấy chữ này giống cái gì?”

Có thể hôm nay con nhìn chữ “o” và nghĩ đến quả bóng. Một ngày khác con lại thấy nó giống cái bánh. Cũng chẳng sao cả. Điều quan trọng là con đang tự tạo cho mình một hình ảnh quen thuộc để hỗ trợ việc ghi nhớ.

Tôi thích cách này vì cha mẹ không phải nói liên tục, còn trẻ được tham gia vào việc tìm ra cách ghi nhớ của chính mình. Khi việc học trở thành một hoạt động khám phá, trẻ thường dễ tham gia hơn.

Đừng chỉ dạy chữ khi con ngồi trước quyển vở

Nếu ngày nào chữ cái cũng chỉ xuất hiện trên trang vở, trẻ rất dễ nghĩ rằng học chữ là một việc phải làm khi ngồi vào bàn.

Trong khi đó, chữ viết xuất hiện ở khắp nơi trong cuộc sống.

Đi siêu thị, cha mẹ có thể hỏi:

“Con tìm giúp mẹ một chữ mà con đã học nhé.”

Đi trên đường, có thể cùng con nhìn biển hiệu và tìm một chữ quen thuộc. Ở nhà, những dòng chữ trên hộp sữa, quyển truyện, lịch hoặc bao bì cũng có thể trở thành cơ hội để trẻ nhận diện lại những chữ mình đã được học.

Không cần biến mỗi lần như vậy thành một bài học chính thức. Thậm chí đôi khi chỉ cần hỏi một câu rồi tiếp tục công việc đang làm.

Mục đích là để con dần nhận ra rằng chữ không chỉ nằm trong quyển vở mà mình phải học thuộc. Chữ còn hiện diện trong những điều rất gần gũi của cuộc sống hằng ngày.

Khi trẻ bắt đầu tò mò và chủ động tìm chữ, việc học sẽ trở nên tự nhiên và nhẹ nhàng hơn.

Nếu con quên, hãy thử dạy lại theo cách khác

Có một điều tôi thường nhắc phụ huynh: đừng dạy lại một cách y hệt rồi mong kết quả sẽ khác.

Nếu tối qua con nhìn chữ và đọc được, sáng nay lại quên, cha mẹ không nhất thiết phải mở vở ra và bắt con đọc lại từ đầu.

Hãy thử đổi cách.

Có thể viết chữ bằng ngón tay. Có thể dùng đất nặn. Có thể tìm chữ trong một quyển truyện. Có thể cho con tìm chữ trên một chiếc hộp quen thuộc. Hoặc đơn giản là lấy vài chữ ra và cùng con chơi một trò nhỏ trong vài phút.

Nếu con vẫn chưa nhớ, hãy tạm dừng và thử lại vào một thời điểm khác.

Điều quan trọng không phải là buổi tối hôm nay con phải nhớ bằng được bao nhiêu chữ. Điều quan trọng là sau nhiều lần gặp lại, những chữ ấy dần trở nên quen thuộc với con.

Học chữ ở lớp 1 là một quá trình cần sự lặp lại. Vì thế, một lần quên không nên được xem là thất bại.

Đừng lấy tốc độ của bạn khác làm thước đo cho con mình

Trong một lớp học luôn có những em tiếp thu rất nhanh. Có em mới làm quen đã nhận diện được nhiều chữ, nhưng cũng có em cần thêm thời gian.

Tôi từng thấy những đứa trẻ đầu năm còn khá chậm, nhưng sau một thời gian lại tiến bộ rõ rệt. Vì vậy, điều tôi lo nhất không phải là một đứa trẻ đọc chậm hơn bạn vài tuần.

Tôi lo khi con bắt đầu nghĩ rằng:

“Con không học được.”

Bởi từ suy nghĩ đó, trẻ có thể ngại đọc, ngại viết và sợ mỗi khi được gọi lên.

Cha mẹ hãy thử thay cách so sánh.

Đừng nói:

“Bạn kia đọc được rồi, sao con chưa đọc được?”

Hãy nói:

“Hôm qua con còn nhầm chữ này, hôm nay con đã nhận ra rồi.”

Đó là một tiến bộ thật và con cần được biết rằng mình đang tiến bộ.

Khi cha mẹ ghi nhận những bước tiến nhỏ, trẻ sẽ có thêm động lực để tiếp tục thử thay vì chỉ chú ý đến những điều mình chưa làm được.

Có rất nhiều cách giúp con học chữ mà không cần thêm một trang bài tập

Khi cùng con chơi đất nặn, hãy thử nặn một chữ.

Khi đọc truyện trước khi ngủ, thỉnh thoảng chỉ cho con một chữ mà con đã học.

Khi đi ngoài đường, cùng con tìm một chữ trên biển hiệu.

Khi con đang vẽ, hỏi xem con có thể tạo một chữ từ những nét vẽ của mình không.

Những hoạt động ấy không mất quá nhiều thời gian nhưng giúp trẻ gặp lại chữ nhiều lần trong những hoàn cảnh khác nhau.

Quan trọng hơn, con không có cảm giác rằng mỗi lần nhìn thấy chữ là sắp có một bài kiểm tra.

Việc ôn lại kiến thức có thể diễn ra trong những khoảnh khắc rất bình thường của gia đình. Khi cha mẹ biết tận dụng những cơ hội nhỏ ấy, việc học của con sẽ bớt nặng nề hơn mà vẫn có thêm cơ hội để ghi nhớ.

Tôi muốn nói riêng với những phụ huynh đang quá sốt ruột

Có một câu tôi thực sự không muốn cha mẹ nói với con:

“Có mỗi chữ này mà học mãi không nhớ!”

Tôi hiểu nhiều khi cha mẹ nói câu đó vì quá lo. Lo con không theo kịp lớp. Lo các bạn đã đọc được còn con vẫn chậm. Lo sau này con sẽ gặp khó khăn.

Nhưng trẻ không phải lúc nào cũng hiểu được nỗi lo phía sau câu nói ấy. Điều con có thể cảm nhận được chỉ là mình đang làm bố mẹ thất vọng.

Nếu hôm nay con chưa nhớ, hãy dạy lại vào ngày mai.

Nếu cách này chưa hiệu quả, thử cách khác.

Nếu con đã mệt, cho con nghỉ.

Nếu cha mẹ bắt đầu mất bình tĩnh, cũng nên dừng lại.

Một chữ cái không đáng để trở thành nguyên nhân của một trận đòn hay một buổi tối đầy nước mắt.

Đừng đánh con vì con quên chữ

Tôi nói điều này khá thẳng vì đây là chuyện tôi từng chứng kiến.

Có phụ huynh bất lực đến mức đánh con chỉ vì con không nhớ được chữ đã học. Tôi hiểu cha mẹ không muốn làm con đau. Nhiều người chỉ quá lo và không biết phải làm gì khác.

Nhưng nếu mỗi lần quên chữ con lại phải đối mặt với tiếng quát hoặc đòn roi, điều con ghi nhớ có thể không phải là chữ cái.

Con có thể nhớ cảm giác sợ hãi mỗi khi học.

Khi việc học gắn với sợ hãi và áp lực, trẻ càng khó giữ được tâm thế bình tĩnh để tiếp nhận điều mới. Vì vậy, thay vì dùng hình phạt, cha mẹ nên tìm hiểu nguyên nhân khiến con chưa nhớ và lựa chọn một cách hỗ trợ phù hợp hơn.

Nếu con chưa nhớ, chúng ta có thể học lại.

Nếu con đang mệt, chúng ta có thể nghỉ.

Nếu con học mãi vẫn gặp khó khăn, chúng ta có thể trao đổi với giáo viên.

Không có lý do gì để một đứa trẻ phải sợ hãi chỉ vì mình chưa nhớ được một chữ cái.

Khi nào cha mẹ nên trao đổi với giáo viên?

Kiên nhẫn không có nghĩa là bỏ qua những khó khăn kéo dài.

Nếu cha mẹ đã hỗ trợ con trong một thời gian nhưng con vẫn gặp trở ngại rõ rệt trong việc nhận diện nhiều chữ đã được học, nghe hiểu, phát âm, đọc hoặc thực hiện những yêu cầu học tập phù hợp với lứa tuổi, hãy trao đổi với giáo viên để có thêm thông tin.

Đừng vội tự kết luận:

“Con tôi kém.”

Cũng đừng tự tìm một nhãn nào đó để gắn cho con chỉ từ một vài biểu hiện trong quá trình học.

Hãy hỏi giáo viên:

“Ở lớp cháu đang khó khăn nhất ở phần nào?”

“Cháu có hiểu yêu cầu của cô không?”

“Cháu có nhận diện được những chữ đã học không?”

“Cách học ở nhà của tôi có điều gì cần thay đổi không?”

Những thông tin từ lớp học sẽ giúp cha mẹ nhìn vấn đề đầy đủ hơn và biết mình nên hỗ trợ con theo hướng nào.

Nếu khó khăn của trẻ kéo dài hoặc khiến cha mẹ thực sự lo lắng, việc trao đổi trực tiếp với giáo viên và những người có chuyên môn phù hợp sẽ hữu ích hơn nhiều so với việc tự suy đoán nguyên nhân.

Tôi chỉ mong cha mẹ đừng biến những ngày đầu học chữ thành một cuộc chạy đua

Có em vào lớp 1 đã biết khá nhiều chữ.

Có em gần như bắt đầu từ đầu.

Có em tiến bộ rất nhanh.

Có em cần thêm thời gian.

Điều đó không có gì đáng để cha mẹ phải hoảng hốt ngay lập tức. Mỗi trẻ có một xuất phát điểm, khả năng thích nghi và tốc độ học tập khác nhau.

Những tuần đầu tiên, tôi mong cha mẹ quan tâm đến một điều còn quan trọng hơn việc con đọc nhanh hay chậm: con có còn vui khi học không?

Con có dám đọc khi chưa chắc chắn không?

Có dám nói “Con chưa nhớ” không?

Có sẵn sàng thử lại khi đọc sai không?

Nếu câu trả lời là có, đó đã là một nền tảng rất đáng quý.

Bởi mục tiêu của những ngày đầu lớp 1 không chỉ là giúp con nhớ thật nhiều chữ. Chúng ta còn đang giúp con hình thành một niềm tin rất quan trọng:

“Mình chưa biết thì mình có thể học. Mình quên thì mình có thể học lại. Mình làm sai cũng không sao, miễn là mình tiếp tục cố gắng.”

Một đứa trẻ bước vào lớp 1 với niềm tin ấy có thể chưa đọc nhanh bằng bạn hôm nay, nhưng con vẫn còn rất nhiều thời gian để tiến bộ.

Và đôi khi, điều một đứa trẻ cần nhất trong những ngày đầu học chữ không phải là thêm một giờ ngồi trước quyển vở, mà là một người lớn đủ bình tĩnh để nói với con rằng: “Không sao, mình học lại nhé.”

Xem thêm:

Con nói dối, cha mẹ đừng vội mắng: Hãy tìm xem con đang sợ điều gì

Khi trẻ nổi giận: Cha mẹ nên làm gì để con biết cách kiểm soát cảm xúc?