Một chiếc máy tính bảng hay điện thoại thông minh có thể mở ra cho trẻ rất nhiều cơ hội học tập. Các em có thể đọc sách điện tử, học ngoại ngữ, xem video bài giảng, tra cứu thông tin và kết nối với những nguồn tài nguyên giáo dục phong phú. Tuy nhiên, khi thiết bị được kết nối Internet, trẻ cũng có thể gặp phải những nội dung hoặc tương tác không phù hợp với lứa tuổi nếu không có sự hướng dẫn và thiết lập bảo vệ phù hợp.

Đây là vấn đề mà nhiều phụ huynh học sinh tiểu học đang quan tâm. Không ít gia đình mua thiết bị cho con chủ yếu để phục vụ việc học, nhưng sau đó nhận ra rằng nếu chỉ nhắc nhở “con không được xem những thứ không phù hợp” thì chưa đủ. Trẻ cần được hướng dẫn về cách sử dụng Internet, đồng thời thiết bị cũng cần có những giới hạn kỹ thuật phù hợp với độ tuổi.

Trong quá trình trao đổi với phụ huynh, tôi nhận thấy một điều khá rõ: bảo vệ trẻ trên môi trường mạng không nên được hiểu đơn giản là “kiểm tra xem con đã xem gì”. Mục tiêu quan trọng hơn là tạo ra một môi trường trong đó trẻ được sử dụng công nghệ để học tập và khám phá, nhưng có những giới hạn phù hợp để giảm khả năng tiếp cận nội dung hoặc ứng dụng không phù hợp.

Google Family Link là một trong những công cụ mà phụ huynh có thể sử dụng cho mục tiêu đó. Công cụ này cho phép cha mẹ quản lý một số cài đặt đối với tài khoản và thiết bị được hỗ trợ của trẻ, chẳng hạn như thời gian sử dụng, ứng dụng, bộ lọc trên Google Search và Chrome, cũng như vị trí của một số thiết bị Android.

Bài viết dưới đây hướng dẫn cách tiếp cận Family Link theo hướng đơn giản, an toàn và thực tế, đồng thời nhấn mạnh một nguyên tắc quan trọng: công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ; sự đồng hành của cha mẹ vẫn là yếu tố không thể thay thế.

Vì sao gia đình nên thiết lập môi trường số phù hợp với trẻ?

Khi trẻ sử dụng Internet phục vụ học tập, vấn đề không nằm ở việc có nên cho trẻ tiếp xúc với công nghệ hay không. Trong thực tế, công nghệ đã trở thành một phần quen thuộc của quá trình học tập. Điều cần quan tâm là trẻ sử dụng thiết bị như thế nào, trong bao lâu và có được tiếp cận những nội dung phù hợp với độ tuổi hay không.

Một đứa trẻ tiểu học chưa có đầy đủ khả năng đánh giá mức độ đáng tin cậy của mọi thông tin xuất hiện trên màn hình. Một video được trình bày hấp dẫn chưa chắc đã là nội dung phù hợp. Một ứng dụng có hình thức vui nhộn cũng chưa chắc phù hợp với độ tuổi của trẻ. Vì vậy, việc thiết lập bộ lọc và giới hạn sử dụng không nên được xem là hành động kiểm soát quá mức, mà có thể được coi là một lớp hỗ trợ giúp trẻ hình thành thói quen sử dụng công nghệ an toàn.

Tuy nhiên, cha mẹ cũng không nên kỳ vọng rằng một công cụ kỹ thuật có thể loại bỏ hoàn toàn mọi rủi ro. Google Family Link có nhiều tính năng quản lý hữu ích nhưng không phải là hệ thống giám sát toàn bộ hoạt động của trẻ trên mọi thiết bị và mọi ứng dụng. Google cũng nêu rõ rằng cha mẹ không thể sử dụng Family Link để xem trực tiếp màn hình của trẻ hoặc nghe từ xa các cuộc gọi của trẻ.

Vì vậy, cách tiếp cận hợp lý là kết hợp ba yếu tố: thiết lập kỹ thuật phù hợp, hướng dẫn kỹ năng sử dụng Internet và duy trì sự trao đổi cởi mở giữa cha mẹ với con.

Cần thiết lập môi trường số phù hợp với trẻ

Google Family Link là gì và phù hợp với thiết bị nào?

Google Family Link là công cụ giúp cha mẹ tạo hoặc quản lý tài khoản Google của trẻ và thiết lập một số chế độ kiểm soát dành cho gia đình. Theo hướng dẫn hiện tại của Google, Family Link có thể hỗ trợ quản lý các thiết bị Android và Chromebook tương thích của trẻ. Cha mẹ có thể cài ứng dụng Family Link trên Android, iPhone hoặc iPad để quản lý các chế độ cài đặt được hỗ trợ.

Một điểm cần đặc biệt lưu ý là Family Link không cung cấp đầy đủ tính năng giám sát trên iPhone và iPad của trẻ. Google xác định iPhone và iPad là những thiết bị mà phần lớn công cụ giám sát của Family Link không hoạt động. Trẻ vẫn có thể đăng nhập vào một số ứng dụng Google trên iPhone hoặc iPad, nhưng những tính năng như giới hạn thời gian sử dụng thiết bị, vị trí, hoạt động ứng dụng và một số hạn chế của Chrome sẽ không hoạt động theo cách tương tự như trên thiết bị được Family Link hỗ trợ.

Do đó, trước khi thiết lập Family Link, phụ huynh nên xác định chính xác loại thiết bị mà trẻ đang sử dụng. Đây là bước nhỏ nhưng rất quan trọng, bởi nếu hiểu sai khả năng hỗ trợ của công cụ, phụ huynh có thể kỳ vọng nhiều hơn những gì Family Link thực sự cung cấp.

Tạo và quản lý tài khoản Google cho trẻ

Độ tuổi tài khoản Google tại Việt Nam cần được lưu ý

Một trong những thông tin thường bị hiểu nhầm khi hướng dẫn Family Link là độ tuổi quản lý tài khoản Google. Không nên áp dụng máy móc con số 13 tuổi cho tất cả các quốc gia.

Theo trang hỗ trợ chính thức của Google, tại Việt Nam, độ tuổi tối thiểu để một người tự quản lý Tài khoản Google của mình hiện là 15 tuổi. Với trẻ nhỏ hơn độ tuổi này, cha mẹ có thể hỗ trợ tạo và quản lý tài khoản bằng Family Link. 

Khi tạo tài khoản cho con, phụ huynh nên cung cấp thông tin tuổi phù hợp và tuân thủ yêu cầu của Google. Việc sử dụng thông tin tuổi không chính xác chỉ để vượt qua các giới hạn dành cho trẻ không phải là giải pháp nên áp dụng, bởi mục đích của hệ thống quản lý tài khoản là tạo ra trải nghiệm phù hợp với độ tuổi của người sử dụng.

Nếu con đã có tài khoản Google, phụ huynh có thể xem xét việc thêm chế độ giám sát phù hợp thay vì tùy tiện tạo nhiều tài khoản mới. Google cũng cung cấp hướng dẫn riêng cho trường hợp thêm chế độ giám sát vào tài khoản hiện có.

Cha mẹ nên giải thích cho con trước khi thiết lập

Trước khi thiết lập Family Link, tôi cho rằng cha mẹ nên dành thời gian nói chuyện với con. Đây là bước rất dễ bị bỏ qua nhưng lại có ý nghĩa lớn đối với việc hình thành thói quen sử dụng công nghệ.

Cha mẹ có thể giải thích rằng thiết bị được quản lý không phải vì bố mẹ không tin con, mà vì trẻ đang ở giai đoạn cần được người lớn hỗ trợ khi sử dụng Internet. Tương tự như việc cha mẹ hướng dẫn con sang đường an toàn, đội mũ bảo hiểm khi đi xe hoặc không tự ý tiếp xúc với những thứ nguy hiểm, các giới hạn trên thiết bị cũng nhằm giúp con sử dụng công nghệ phù hợp với lứa tuổi.

Khi trẻ hiểu lý do của các giới hạn, việc sử dụng công cụ kiểm soát của cha mẹ sẽ bớt mang cảm giác “bị theo dõi” và trở thành một phần của quy tắc sử dụng thiết bị trong gia đình.

Cha mẹ hướng dẫn con sử dụng Internet an toàn

Thiết lập bộ lọc nội dung và tìm kiếm an toàn

Sử dụng SafeSearch để giảm khả năng tiếp cận nội dung không phù hợp

Google Family Link cho phép cha mẹ quản lý một số thiết lập liên quan đến Google Search và có thể bật hoặc tắt SafeSearch cho tài khoản được quản lý. SafeSearch giúp lọc những nội dung rõ ràng khỏi kết quả tìm kiếm Google, qua đó giảm khả năng trẻ bắt gặp những kết quả không phù hợp trong quá trình tìm kiếm.

Tuy nhiên, cha mẹ không nên hiểu SafeSearch là một “tấm chắn tuyệt đối” cho toàn bộ Internet. Công cụ này chủ yếu liên quan đến kết quả tìm kiếm Google và cần được kết hợp với các thiết lập khác trên thiết bị, trình duyệt và ứng dụng mà trẻ sử dụng.

Đây cũng là lý do tôi không khuyến khích phụ huynh chỉ bật một tính năng rồi cho rằng thiết bị đã hoàn toàn an toàn. Môi trường số thay đổi liên tục và mỗi nền tảng có cơ chế quản lý riêng.

Quản lý website trên Chrome

Với tài khoản được quản lý bằng Family Link, cha mẹ có thể thiết lập bộ lọc nội dung trên Chrome, cho phép hoặc chặn một số website và xử lý các yêu cầu truy cập website bị hạn chế. Trên Android, Family Link hỗ trợ các tùy chọn quản lý website trong Chrome theo những chế độ mà Google cung cấp.

Cha mẹ nên ưu tiên cách tiếp cận theo độ tuổi. Không nhất thiết phải cố gắng chặn mọi website mà trẻ có thể truy cập. Quan trọng hơn là thiết lập những giới hạn hợp lý và hướng dẫn trẻ cách nhận biết một website đáng tin cậy.

Trẻ cũng cần được dạy rằng nếu gặp một trang web khiến mình cảm thấy lo lắng, khó chịu hoặc không hiểu nội dung, điều nên làm là đóng trang và nói với người lớn thay vì cố tiếp tục tìm hiểu.

Quản lý ứng dụng và nội dung trẻ được tải xuống

Phê duyệt yêu cầu tải ứng dụng

Một trong những tính năng hữu ích của Family Link là cho phép cha mẹ quản lý việc trẻ tải nội dung từ Google Play. Phụ huynh có thể thiết lập chế độ yêu cầu phê duyệt đối với nội dung mà trẻ muốn tải xuống hoặc mua, tùy theo lựa chọn mà Google Play cung cấp. Khi trẻ gửi yêu cầu, cha mẹ có thể xem xét và quyết định chấp thuận hoặc từ chối.

Điểm cần lưu ý là cơ chế phê duyệt mua hàng của Family Link áp dụng cho các giao dịch thực hiện thông qua hệ thống thanh toán của Google Play. Vì vậy, không nên diễn đạt rằng Family Link có thể kiểm soát tuyệt đối mọi hình thức tải ứng dụng hoặc mọi giao dịch phát sinh trên Internet.

Kiểm soát ứng dụng đã cài đặt

Family Link cũng cho phép cha mẹ chặn hoặc cho phép một số ứng dụng, đồng thời thiết lập giới hạn sử dụng đối với những ứng dụng được hỗ trợ. Cha mẹ có thể xem thời gian trẻ sử dụng ứng dụng trên thiết bị Android hoặc Chromebook được hỗ trợ và điều chỉnh giới hạn khi cần thiết. 

Việc này đặc biệt hữu ích khi thiết bị vừa phục vụ học tập vừa phục vụ giải trí. Thay vì cấm toàn bộ ứng dụng giải trí, cha mẹ có thể thiết lập thời gian phù hợp và giữ lại những ứng dụng phục vụ học tập hoặc liên lạc cần thiết.

Cách làm này giúp trẻ dần hiểu rằng một thiết bị có thể phục vụ nhiều mục đích khác nhau, nhưng mỗi mục đích cần có thời gian sử dụng hợp lý.

Thiết lập giới hạn thời gian sử dụng thiết bị

Thời gian sử dụng thiết bị là một vấn đề mà phụ huynh nên quan tâm ngay cả khi trẻ chủ yếu dùng máy tính bảng để học.

Family Link cho phép cha mẹ thiết lập giới hạn thời gian sử dụng trên các thiết bị Android và Chromebook được hỗ trợ. Cha mẹ có thể thiết lập giới hạn theo ngày, quản lý thời gian sử dụng ứng dụng và sử dụng lịch Thời gian ngừng hoạt động hoặc Giờ đi học trên những thiết bị tương thích.

Ví dụ, gia đình có thể quy định một khoảng thời gian sử dụng thiết bị vào buổi tối và thiết lập thời gian nghỉ trước khi đi ngủ. Nhưng không nên áp dụng một con số giống nhau cho mọi trẻ. Một học sinh cần thiết bị để hoàn thành bài tập trực tuyến sẽ có nhu cầu khác với một em chủ yếu sử dụng thiết bị để giải trí.

Điều quan trọng là phân biệt “thời gian sử dụng thiết bị” với “thời gian học tập”. Cha mẹ nên quan tâm trẻ đang làm gì trên thiết bị thay vì chỉ nhìn vào tổng số phút. Một giờ đọc tài liệu, làm bài tập hoặc học ngoại ngữ không nên được đánh giá giống hoàn toàn với một giờ sử dụng thiết bị để giải trí.

Google cũng lưu ý rằng một số ứng dụng có thể được đặt ở chế độ Không giới hạn thời gian trên thiết bị được hỗ trợ, vì vậy cách thiết lập cụ thể cần được kiểm tra theo từng thiết bị và phiên bản hệ điều hành.

Thiết lập lịch sử dụng thiết bị cho thời gian học và nghỉ

Một tính năng đáng chú ý của Family Link là khả năng thiết lập lịch cho thiết bị vào những khoảng thời gian nhất định. Trên các thiết bị Android tương thích, cha mẹ có thể sử dụng Downtime hoặc School time để hạn chế các ứng dụng trong những khoảng thời gian đã chọn. Một số ứng dụng có thể được cho phép tiếp tục hoạt động nếu cha mẹ thiết lập chúng ở chế độ phù hợp.

Chẳng hạn, gia đình có thể thiết lập thời gian học buổi tối, sau đó chuyển sang thời gian nghỉ trước khi đi ngủ. Cách thiết lập nên được thống nhất trước với trẻ thay vì bất ngờ khóa thiết bị.

Mục tiêu không phải là làm cho trẻ “sợ chiếc điện thoại”, mà là giúp trẻ hình thành một nguyên tắc đơn giản: đến giờ học thì tập trung học, đến giờ nghỉ thì rời khỏi màn hình và dành thời gian cho gia đình, vận động hoặc các hoạt động khác.

Quản lý vị trí thiết bị khi thật sự cần thiết

Đối với các thiết bị Android được hỗ trợ, Family Link có thể cung cấp thông tin vị trí thiết bị của trẻ nếu các điều kiện và thiết lập cần thiết được đáp ứng. Đây có thể là một tính năng hữu ích khi trẻ bắt đầu tự đi học hoặc di chuyển mà không có cha mẹ đi cùng.

Tuy nhiên, vị trí thiết bị cũng liên quan trực tiếp đến quyền riêng tư. Vì vậy, cha mẹ nên nói rõ cho con biết tính năng này được sử dụng vì mục đích an toàn và trong những trường hợp phù hợp.

Một công cụ kỹ thuật chỉ thực sự có giá trị khi được sử dụng đúng mục đích. Việc biết vị trí của con không nên trở thành lý do để cha mẹ kiểm soát mọi hoạt động của trẻ trong từng phút.

Family Link không thay thế sự đồng hành của cha mẹ

Đây là phần tôi cho rằng quan trọng nhất trong toàn bộ quá trình thiết lập môi trường số cho trẻ.

Family Link có thể giúp quản lý thời gian, ứng dụng, một số nội dung và thiết bị. Nhưng Family Link không thể dạy trẻ cách xử lý một lời mời kết bạn đáng ngờ, không thể thay cha mẹ giải thích vì sao một thông tin trên Internet có thể không chính xác và cũng không thể thay thế cuộc trò chuyện giữa cha mẹ với con.

Google cũng nêu rõ những giới hạn của Family Link. Cha mẹ không thể sử dụng công cụ này để xem trực tiếp màn hình của trẻ, nghe từ xa cuộc gọi hoặc đọc tin nhắn, email của trẻ như một công cụ giám sát bí mật.

Điều này thực ra rất quan trọng về mặt giáo dục. Mục tiêu cuối cùng không phải là khiến trẻ chỉ sử dụng Internet an toàn khi có cha mẹ đứng bên cạnh, mà là từng bước giúp trẻ hình thành khả năng tự bảo vệ mình.

Cha mẹ có thể xây dựng một quy tắc đơn giản trong gia đình: nếu con gặp một nội dung khiến con lo lắng, một người lạ gửi lời mời hoặc một thông tin khiến con không chắc chắn, con có thể nói với bố mẹ mà không sợ bị mắng ngay lập tức.

Một môi trường giao tiếp như vậy có giá trị không kém bất kỳ bộ lọc kỹ thuật nào.

Xây dựng “quy tắc sử dụng thiết bị” cho cả gia đình

Sau khi thiết lập Family Link, gia đình nên thống nhất một số nguyên tắc sử dụng thiết bị. Những nguyên tắc này không nhất thiết phải dài dòng. Điều quan trọng là trẻ hiểu và có thể thực hiện.

Thời gian học và thời gian giải trí nên được phân biệt rõ ràng. Thiết bị không nên xuất hiện trong mọi khoảng thời gian sinh hoạt của trẻ. Gia đình cũng nên thống nhất nơi sử dụng thiết bị, thời điểm sử dụng và cách xử lý khi trẻ gặp một nội dung hoặc một người dùng khiến mình cảm thấy không an toàn.

Cha mẹ cũng nên làm gương. Nếu người lớn thường xuyên sử dụng điện thoại trong bữa ăn, trong lúc trò chuyện hoặc trước khi đi ngủ, rất khó yêu cầu trẻ hình thành thói quen sử dụng thiết bị có giới hạn.

Trẻ học cách sử dụng công nghệ không chỉ từ những gì cha mẹ nói, mà còn từ những gì cha mẹ thực hiện mỗi ngày.

Một số giới hạn mà phụ huynh cần hiểu rõ trước khi sử dụng Family Link

Không có công cụ kiểm soát nào có thể bảo đảm môi trường Internet an toàn tuyệt đối. Family Link chỉ hoạt động đầy đủ trên những thiết bị và dịch vụ mà Google hỗ trợ, trong khi nhiều ứng dụng và nền tảng có hệ thống kiểm soát riêng.

Đặc biệt, nếu trẻ sử dụng iPhone hoặc iPad, phần lớn tính năng giám sát thiết bị của Family Link không hoạt động như trên Android hoặc Chromebook được hỗ trợ. Vì vậy, phụ huynh cần sử dụng các công cụ kiểm soát phù hợp với chính hệ điều hành của thiết bị.

Cha mẹ cũng không nên coi Family Link là một phần mềm “theo dõi bí mật”. Google thiết kế Family Link như một công cụ hỗ trợ gia đình quản lý tài khoản, ứng dụng, thời gian sử dụng và một số thiết lập an toàn. Việc sử dụng công cụ minh bạch với trẻ sẽ phù hợp hơn với mục tiêu giáo dục kỹ năng số lâu dài.

Công nghệ an toàn bắt đầu từ cách người lớn đồng hành

Một chiếc điện thoại hay máy tính bảng không tự nó tốt hoặc xấu. Giá trị của thiết bị phụ thuộc phần lớn vào mục đích sử dụng, nội dung trẻ tiếp cận và cách gia đình hướng dẫn trẻ.

Google Family Link có thể giúp cha mẹ tạo thêm một lớp bảo vệ kỹ thuật: quản lý ứng dụng, thiết lập thời gian sử dụng, điều chỉnh một số bộ lọc trên Google Search và Chrome, quản lý một số nội dung trên Google Play và hỗ trợ xem vị trí của thiết bị Android tương thích.

Nhưng lớp bảo vệ quan trọng nhất vẫn là kỹ năng của trẻ và mối quan hệ giữa trẻ với cha mẹ.

Khi trẻ biết rằng mình có thể hỏi người lớn khi gặp điều bất thường, biết cách dừng lại trước một nội dung đáng ngờ, biết không chia sẻ thông tin cá nhân tùy tiện và hiểu rằng Internet cũng cần những nguyên tắc ứng xử như cuộc sống ngoài đời, khi đó công nghệ mới thực sự trở thành công cụ phục vụ việc học tập và phát triển.

Với phụ huynh học sinh tiểu học, tôi cho rằng đây nên là mục tiêu lâu dài: không cố gắng tạo ra một chiếc máy tính “không có rủi ro”, mà xây dựng một đứa trẻ ngày càng có khả năng sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm.

Family Link có thể là điểm bắt đầu. Những cuộc trò chuyện giữa cha mẹ và con mới là nền tảng để xây dựng một môi trường số an toàn, lành mạnh và phù hợp với quá trình trưởng thành của trẻ.

Nguồn thông tin chính thức

Các hướng dẫn trong bài được đối chiếu với tài liệu hỗ trợ chính thức của Google về Family Link, yêu cầu độ tuổi đối với Tài khoản Google, thiết bị được giám sát, quản lý ứng dụng, thời gian sử dụng và các bộ lọc nội dung. Phụ huynh nên kiểm tra lại hướng dẫn của Google trước khi thực hiện vì giao diện, tính năng và yêu cầu thiết bị có thể được cập nhật theo thời gian.

Google cũng yêu cầu các nhà xuất bản tuân thủ Google Publisher Policies khi sử dụng AdSense. Các chính sách này không cho phép những nội dung như nội dung bất hợp pháp, nội dung tình dục rõ ràng, nội dung bóc lột hoặc xâm hại trẻ em, hay nội dung nguy hiểm và hạ thấp người khác. Bài viết này tiếp cận chủ đề an toàn trẻ em theo hướng giáo dục, phòng ngừa và hướng dẫn sử dụng công cụ phù hợp, không khai thác hoặc mô tả các nội dung bị cấm.

Xem thêm:

Con lớp 1 rụt rè, cha mẹ đừng vội bắt con phải mạnh dạn

Con lớp 1 học trước quên sau: Đừng vội nghĩ con kém, hãy xem lại cách mình đang dạy con