Có những buổi sáng, một đứa trẻ mới vào lớp 1 nhất quyết không chịu mặc đồng phục. Có em ôm chặt lấy mẹ trước cổng trường, khóc rất lâu rồi mới chịu vào lớp. Cũng có em về nhà vẫn vui vẻ nhưng tối đến lại không muốn chuẩn bị sách vở cho ngày hôm sau.

Những phản ứng như vậy đôi khi khiến cha mẹ lo lắng. Không ít người nghĩ rằng con mình nhút nhát, bướng bỉnh hoặc chưa có ý thức học tập. Nhưng sau nhiều năm đứng lớp, tôi nhận thấy không nên vội đưa ra kết luận như vậy.

Với trẻ, bước vào lớp 1 là một sự thay đổi khá lớn. Các em phải rời khỏi một môi trường quen thuộc để làm quen với lớp học, thầy cô, bạn bè và những yêu cầu mới. Có trẻ thích nghi nhanh, nhưng cũng có trẻ cần nhiều thời gian hơn.

Điều quan trọng là người lớn phải nhận ra trẻ đang gặp khó khăn ở đâu để hỗ trợ đúng cách.

Một chiếc cặp sách có thể là chuyện rất lớn với trẻ

Bạn nhỏ sách cặp nặng tương đối khó khăn

Người lớn thường nhìn việc đi học dưới góc độ rất đơn giản: sáng thức dậy, ăn sáng, mặc quần áo rồi đến trường.

Nhưng với một đứa trẻ mới vào lớp 1, ngày học có rất nhiều điều phải nhớ.

Con phải biết sách nào để ở đâu, đồ dùng nào cần mang theo, khi nào được nói chuyện, khi nào cần ngồi học, muốn đi vệ sinh thì phải làm gì, muốn hỏi cô thì phải giơ tay ra sao.

Những việc này không khó đối với người lớn nhưng lại là những kỹ năng trẻ đang học từng ngày.

Ở mầm non, trẻ thường nhận được sự hỗ trợ khá thường xuyên. Khi chuyển sang tiểu học, mức độ tự lập được yêu cầu cao hơn. Chính sự thay đổi đó có thể khiến một số em cảm thấy lúng túng.

Vì thế, nếu con quên sách, làm rơi đồ dùng hay chưa biết cách chuẩn bị cặp, cha mẹ không nên lập tức cho rằng con thiếu trách nhiệm. Có thể con đơn giản là chưa quen.

Đừng vội gọi con là “lười”

Tôi từng gặp những trường hợp phụ huynh than rằng con ở nhà rất khó ngồi học. Vừa ngồi vào bàn được một lúc, trẻ đã muốn đứng lên uống nước, đi vệ sinh hoặc tìm một món đồ chơi.

Nhìn từ phía người lớn, đó có vẻ là sự thiếu tập trung.

Nhưng trước khi yêu cầu trẻ phải ngồi lâu hơn, cha mẹ nên xem nhiệm vụ mình giao có phù hợp với khả năng của con hay không.

Một đứa trẻ mới vào lớp 1 đang phải làm quen với cách học hoàn toàn mới. Nếu mỗi buổi tối cha mẹ liên tục nhắc “ngồi ngay ngắn”, “tập trung”, “không được nghịch”, “phải làm cho xong”, việc học rất dễ trở thành khoảng thời gian căng thẳng.

Thay vì kéo dài thời gian học, có thể bắt đầu bằng một khoảng thời gian vừa sức. Khi trẻ quen dần, thời gian và yêu cầu mới được điều chỉnh.

Mục tiêu đầu tiên không phải là bắt trẻ ngồi thật lâu mà là giúp trẻ hình thành thói quen học tập ổn định.

Có những nỗi sợ trẻ không biết cách nói ra

Một trong những điều cha mẹ nên chú ý là sự thay đổi của trẻ sau khi bắt đầu đi học.

Một em vốn vui vẻ có thể trở nên cáu gắt. Một em thường nói nhiều có thể trở nên ít nói. Có em liên tục nói rằng không muốn đến trường. Một số trẻ có thể than đau bụng hoặc đau đầu trước giờ đi học.

Những biểu hiện này không đủ để kết luận trẻ mắc một vấn đề tâm lý nào đó. Nhưng chúng là lý do để người lớn dừng lại và tìm hiểu.

Thay vì hỏi:

“Con lại không muốn đi học à?”

cha mẹ có thể hỏi:

“Hôm nay ở trường có chuyện gì làm con không vui?”

“Con sợ điều gì nhất khi đến lớp?”

“Có việc gì con chưa biết phải làm thế nào không?”

Một câu hỏi đúng đôi khi giúp cha mẹ biết được điều mà trẻ đã cố gắng chịu đựng cả ngày.

Nếu tình trạng lo lắng kéo dài, trẻ thường xuyên từ chối đi học hoặc xuất hiện các biểu hiện ảnh hưởng rõ đến sinh hoạt, gia đình nên trao đổi với giáo viên và tìm sự hỗ trợ chuyên môn khi cần. Các tài liệu chuyên môn về việc trẻ từ chối đi học cũng ghi nhận một số biểu hiện thể chất như đau đầu, đau bụng có thể xuất hiện cùng trạng thái lo âu ở một số trẻ. (aacap.org)

Điều khiến trẻ áp lực đôi khi lại xuất phát từ người lớn

Có một điều tôi cho rằng cha mẹ nên suy nghĩ nhiều hơn: kỳ vọng.

Cha mẹ nào cũng muốn con học tốt. Điều đó hoàn toàn dễ hiểu. Nhưng nếu mỗi ngày trẻ đều nghe những câu như “Con phải học giỏi”, “Bạn kia biết đọc rồi”, “Sao con chậm thế?”, áp lực có thể tăng lên mà người lớn không nhận ra.

Trẻ mới vào lớp 1 chưa cần phải chứng minh mình giỏi hơn người khác.

Điều cần thiết hơn là trẻ cảm thấy mình có thể học, có thể mắc lỗi và có thể sửa lỗi.

Một nét chữ hôm nay chưa đẹp không có nghĩa ngày mai vẫn như vậy. Một bài toán làm sai không có nghĩa trẻ học kém. Một buổi sáng khóc ở cổng trường cũng không có nghĩa trẻ sẽ không thể thích nghi.

Cha mẹ càng bình tĩnh, trẻ càng có cơ hội bình tĩnh theo.

Có thể bắt đầu từ những việc rất nhỏ

Trong những tuần đầu, gia đình không nhất thiết phải làm những điều phức tạp.

Một thời gian biểu đơn giản có thể giúp trẻ biết trước ngày của mình sẽ diễn ra như thế nào: giờ thức dậy, ăn sáng, đến trường, về nhà, vui chơi, chuẩn bị sách vở và đi ngủ.

Buổi tối, thay vì kiểm tra xem con được bao nhiêu điểm, cha mẹ có thể hỏi:

“Hôm nay điều gì làm con vui nhất?”

“Có việc gì con thấy khó không?”

“Ngày mai con muốn làm tốt điều gì?”

Những câu hỏi như vậy giúp cuộc trò chuyện giữa cha mẹ và con không chỉ xoay quanh điểm số.

Khi trẻ tự chuẩn bị được chiếc cặp, tự nhớ mang bình nước hoặc chủ động ngồi vào bàn, cha mẹ cũng nên ghi nhận. Không cần những lời khen quá lớn. Một câu “Hôm nay con tự làm được rồi đấy” đôi khi đã đủ để trẻ nhận ra sự cố gắng của mình được nhìn thấy.

Giáo viên và cha mẹ cần nhìn cùng một đứa trẻ

Nếu trẻ có biểu hiện khó thích nghi, gia đình nên trao đổi với giáo viên.

Cha mẹ có thể cho giáo viên biết những điều mình quan sát được ở nhà. Ngược lại, giáo viên có thể chia sẻ cách trẻ học tập và giao tiếp trong lớp.

Hai môi trường này cho chúng ta hai góc nhìn khác nhau về cùng một đứa trẻ.

Có em ở nhà rất ít nói nhưng ở lớp lại chơi vui vẻ với bạn. Cũng có em ở nhà hoạt bát nhưng khi đến trường lại khá rụt rè.

Nếu chỉ nhìn từ một phía, người lớn có thể hiểu chưa đầy đủ về trẻ.

Sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường vì thế không phải để tìm xem ai đúng, ai sai, mà để hiểu trẻ rõ hơn.

Khi nào cần quan tâm nhiều hơn?

Bước đầu trẻ cần sự hỗ tợ từ nhà trường và gia đình

Không phải cứ trẻ khóc, không muốn đi học hoặc khó tập trung là cha mẹ phải lo lắng quá mức.

Điều cần quan sát là mức độ và thời gian của những biểu hiện đó.

Nếu trẻ dần quen với trường lớp, bắt đầu có bạn, vui vẻ hơn và những khó khăn giảm đi theo thời gian thì đó có thể chỉ là quá trình thích nghi.

Ngược lại, nếu trẻ liên tục từ chối đi học, lo lắng dữ dội, mất ngủ, thường xuyên có biểu hiện thể chất hoặc tình trạng ảnh hưởng rõ đến sinh hoạt và học tập, cha mẹ nên trao đổi với giáo viên và tìm sự hỗ trợ phù hợp. Không nên tự chẩn đoán trẻ dựa trên một vài biểu hiện riêng lẻ. (aacap.org)

Điều tôi rút ra sau nhiều năm đứng lớp

Sau nhiều năm làm việc với học sinh, tôi nhận thấy người lớn rất dễ nhìn thấy hành vi nhưng lại bỏ qua nguyên nhân phía sau.

Một đứa trẻ không chịu làm bài có thể đang mệt.

Một đứa trẻ khóc khi đến trường có thể đang sợ một điều gì đó.

Một đứa trẻ ít nói có thể chỉ cần thêm thời gian để làm quen.

Vì vậy, trước khi yêu cầu trẻ thay đổi, tôi thường nghĩ rằng người lớn nên dành thêm một chút thời gian để quan sát.

Trẻ vào lớp 1 không cần phải trở thành một học sinh hoàn hảo ngay trong những tuần đầu tiên. Các em cần thời gian để học cách tự lập, làm quen với môi trường mới và xây dựng cảm giác an toàn ở trường.

Khi người lớn giảm bớt sự so sánh, lắng nghe nhiều hơn và phối hợp tốt hơn với giáo viên, quá trình ấy sẽ nhẹ nhàng hơn.

Một đứa trẻ khóc ở cổng trường chưa chắc là một đứa trẻ bướng bỉnh. Có thể em chỉ chưa biết nói với người lớn rằng mình đang sợ.

Và đôi khi, điều hữu ích nhất cha mẹ có thể làm không phải là bắt con “mạnh mẽ lên”, mà là ngồi xuống, lắng nghe và giúp con gọi đúng tên điều đang khiến mình lo lắng.