Cách giúp học sinh tiểu học phòng tránh bẫy không gian mạng

Sự trỗi dậy của CNTT đã ảnh hưởng rất lớn đến đạo đức, nhân cách và tinh thần học tập của các em

Mấy năm gần đây, sự bùng nổ của công nghệ thông tin đã tràn vào từng nếp nhà, từng lớp học một cách chóng mặt. Đi kèm với làn sóng đó là một thực tế đáng lo ngại: tình trạng phụ huynh thả lỏng, cho con em mình thoải mái sử dụng điện thoại và các thiết bị giải trí có kết nối internet mà thiếu đi sự kiểm soát. Thiết bị thông minh lúc này đã trở thành con dao hai lưỡi đúng nghĩa.

Ở góc độ tiêu cực, nó đang mở toang cánh cửa để những kẻ lừa đảo mạng dòm ngó, lợi dụng sự ngây thơ của các em. Nguy hại hơn, việc đắm chìm vào màn hình ảo khiến học sinh dần bị lệ thuộc vào mạng, dẫn đến tình trạng lười học, sa sút tinh thần và xuất hiện những thái độ sống tiêu cực ngay trong đời thực.

Là một giáo viên chủ nhiệm, ngày ngày đứng lớp và sát sao với từng học sinh, tôi thường xuyên theo dõi và không khỏi giật mình khi trực tiếp phát hiện ra những biểu hiện này ở các em. Chính từ những trăn trở đó, tôi hiểu rằng mình không thể đứng ngoài cuộc mà phải tìm cách hành động ngay để bảo vệ học trò của mình.

Nhận diện thực trạng sử dụng mạng của học sinh tại nhà

Trước khi bắt tay vào hướng dẫn học sinh, tôi cần biết rõ các em đang tiếp cận internet ở mức độ nào. Vào buổi họp phụ huynh đầu năm, tôi không chỉ thông báo các khoản thu chi hay kế hoạch học tập. Tôi dành ra 15 phút để gửi cho cha mẹ một phiếu khảo sát nhỏ.

Nội dung phiếu xoay quanh ba câu hỏi cốt lõi: Ở nhà con dùng máy tính, điện thoại mấy tiếng một ngày? Mục đích chính của con là học tập hay xem Youtube, chơi game? Cha mẹ có cài đặt chế độ quản lý hoặc ngồi cùng con khi con lên mạng không?

Kết quả thu về khiến tôi giật mình. Hơn 80% học sinh trong lớp được tự do sử dụng điện thoại của bố mẹ sau giờ ăn tối mà không có sự giám sát. Nhiều phụ huynh thừa nhận, vì bận rộn việc nhà hoặc quá mệt mỏi sau ngày làm việc, họ đành đưa điện thoại cho con ngồi im để làm việc riêng. Đây chính là lỗ hổng lớn nhất khiến các em dễ sa vào các trang web đen hoặc các trò chơi bạo lực. Từ thực tế này, tôi biết mình phải bắt đầu từ đâu.

Thứ nhất chủ động xây dựng kịch bản giáo dục số từng bước một

Hiểu được thói quen của học sinh, tôi bắt đầu lên kế hoạch lồng ghép nội dung an toàn mạng vào các hoạt động giáo dục. Việc này không làm phát sinh thêm tiết học, mà được tôi đan cài khéo léo vào các tiết Sinh hoạt lớp, Hoạt động trải nghiệm, hoặc thậm chí là môn Đạo đức.

Tôi chia lộ trình giáo dục thành các chủ đề nhỏ, vừa sức với lứa tuổi tiểu học: bảo mật thông tin cá nhân (không chia sẻ tên tuổi, trường lớp, số điện thoại của bố mẹ lên mạng), ứng xử văn minh trên không gian mạng (không nói tục, không bình luận ác ý về bạn bè) và cách nhận diện các hành vi lừa đảo phổ biến.

Để tạo sự đồng bộ giữa nhà trường và gia đình, tôi tự tay thiết kế một video ngắn dưới dạng cẩm nang bỏ túi. Trong video, tôi hướng dẫn phụ huynh cách bật tính năng tìm kiếm an toàn (SafeSearch) trên Google, cách dùng ứng dụng quản lý thời gian sử dụng thiết bị của trẻ. Tôi gửi clip này vào nhóm Zalo chung của lớp. Hiệu quả thấy rõ khi nhiều phụ huynh nhắn tin cảm ơn và cho biết họ đã bắt đầu giới hạn lại giờ dùng máy của con.

Khi tôi chiếu video hướng dẫn sử dụng Internet an toàn, học sinh rất chăm chú

Thứ hai đưa học liệu trực quan vào giờ sinh hoạt lớp hoặc đầu giờ học để cảnh tỉnh học sinh

Trẻ nhỏ rất nhanh quên nếu chỉ nghe giáo viên nhắc nhở bằng lời nói. Do đó, vào mỗi tiết sinh hoạt lớp ngày thứ Sáu, tôi thường dành ra khoảng 5 phút đầu giờ cho phần khởi động bằng một câu chuyện trực quan.

Tôi nhớ nhất tiết sinh hoạt tuần trước, tôi cho cả lớp xem một đoạn phim hoạt hình ngắn do tôi tự biên tập từ các hình ảnh mô phỏng thực tế. Câu chuyện kể về một bạn nhỏ tên Nam, vì tò mò đã bấm vào một đường link lạ nhận thưởng kim cương trong game, sau đó tài khoản mạng xã hội của mẹ Nam bị kẻ xấu hack mất và đi lừa tiền khắp nơi.

Cả lớp chăm chú theo dõi, không một tiếng động. Khi clip vừa kết thúc, tôi hỏi: "Nếu các con là Nam, các con sẽ làm gì khi thấy đường link đó?". Những cánh tay đua nhau giơ lên. Em thì bảo sẽ tắt đi ngay, em thì nói sẽ gọi bố mẹ kiểm tra.

Từ câu chuyện trực quan đó, tôi phân tích cho các em thấy tác hại khôn lường của việc bất cẩn trên internet. Tôi nhấn mạnh với học sinh: "Mọi thứ trên mạng không phải đều là màu hồng. Các con tuyệt đối không được click vào link lạ, không nói chuyện với người lạ và khi làm bất cứ điều gì trên máy tính, hãy hỏi ý kiến của người lớn".

Thầy cô xem thêm: Cách tạo thư khen trên Canva để tuyên dương học sinh

Những quả ngọt đầu tiên từ sự thay đổi nhận thức

Kiên trì lồng ghép các bài học như vậy trong suốt một học kỳ, tôi bắt đầu nhận thấy những chuyển biến tích cực từ học sinh của mình. Trên lớp, các em không còn túm năm tụm ba bàn tán về các kênh Youtube nhảm nhí, độc hại nữa. Thay vào đó, trong các giờ ra chơi, nhiều em chủ động lên bàn giáo viên hỏi tôi: "Thầy ơi, hôm qua con thấy có trang web này dạy học toán bằng hình ảnh hay lắm, trang này có an toàn không thầy?".

Sự chủ động hỏi ý kiến thầy giáo chứng tỏ các em đã hình thành được tư duy phản biện, đã biết sợ, biết lo và biết đề phòng trước những cạm bẫy trên mạng. Các em đã hiểu rằng CNTT là công cụ tuyệt vời để học tập, khám phá thế giới, nhưng nó chỉ hữu ích khi chúng ta biết cách làm chủ nó một cách thông minh.

Hành trình bảo vệ học sinh trên không gian mạng là một chặng đường dài, đòi hỏi sự kiên nhẫn và tinh tế của người giáo viên. Bằng việc thay đổi phương pháp, biến những điều luật khô khan thành những câu chuyện gần gũi, tôi tin rằng bất kỳ giáo viên nào cũng có thể xây dựng được một "lá chắn" an toàn cho học sinh của mình trước những làn sóng công nghệ đang bủa vây mỗi ngày.

Nếu quý thầy cô, các bậc phụ huynh có đóng góp ý kiến hoặc muốn cùng tôi lan tỏa những giá trị giáo dục tích cực, xin vui lòng kết nối với tôi qua các kênh chính thức dưới đây:

• Chủ quản website: Lê Hồng Minh

• Địa chỉ văn phòng: Buôn Hồ, Đắk Lắk, Việt Nam

• Điện thoại hỗ trợ: 0847.355.079

• Email liên hệ: hongminhquangtrung@gmail.com

• Kênh Fanpage Facebook: Lê Hồng Minh

• Kênh YouTube: Lê Hồng Minh

Cảm ơn thày cô và phụ huynh cùng các em đã xem bài viết. Hy vọng những câu chuyện nghề, những kinh nghiệm tôi chia sẻ sẽ thắp thêm một chút lửa nghề trong tim bạn!