Cách giáo dục học sinh lòng biết ơn cho học sinh

Cách tôi giáo dục học sinh về lòng biết ơn.

Tiết 5 ngày thứ Sáu, khi cả cô lẫn trò đều đã mệt nhoài sau một tuần cày ải, lớp học lớp 5 của mình rất dễ rơi vào trạng thái "vỡ trận". Tụi nhỏ đứa thì nhìn ra cửa sổ, đứa thì nghịch bút, có đứa còn ngủ gật trên bàn. Thú thật, những lúc như vậy, nếu mình lại giở cuốn giáo án hướng dẫn trải nghiệm ra, đọc rả rích những định nghĩa giáo điều kiểu “Các em phải biết ơn cha mẹ vì...”, thì thứ duy nhất mình nhận lại chỉ là những cái ngáp dài uể oải và sự chịu đựng từ học sinh.

Học sinh tiểu học bây giờ sinh ra trong thời đại của video ngắn, của TikTok, YouTube. Các em rất nhạy bén với hình ảnh chuyển động. Dùng lời nói suông để giảng về đạo đức lúc này hoàn toàn bất lực. Thế là mình tự bảo bản thân: "Phải thay đổi thôi, không thể để tiết sinh hoạt lớp trôi đi một cách vô nghĩa như thế này được". Và mình quyết định tự làm phim hoạt hình bằng AI để dạy học.

Dưới đây là toàn bộ trải nghiệm thực tế, những bài học xương máu và cả những cú "vấp ngã" của mình khi mò mẫm công nghệ để thổi hồn vào bài học lòng biết ơn trên lớp.

Những cú “vấp ngã” nhớ đời khi mới tập làm diễn viên phim hoạt hình AI

Nhiều người nghĩ làm video AI bây giờ dễ lắm, chỉ cần gõ vài câu lệnh là xong. Mình lúc đầu cũng ngây thơ nghĩ vậy, để rồi phải trả giá bằng những đêm thức trắng đến 2 giờ sáng, mắt nổ đom đóm mà sản phẩm ra vẫn như một mớ hỗn độn.

Sai lầm lớn nhất của mình khi mới bắt đầu là tính nhất quán của nhân vật. Trong kịch bản, mình muốn tạo ra câu chuyện về chú gấu con lười biếng. Ở phân cảnh đầu tiên, mình bảo AI vẽ một chú gấu con lông xám mặc áo đỏ. Đến phân cảnh thứ hai, khi chú gấu đi vào rừng, AI lại vẽ ra một chú gấu lông nâu mặc áo xanh. Học sinh tiểu học rất tinh mắt, tụi nhỏ nhận ra ngay: "Thầy ơi, sao con gấu này nhìn khác con gấu nãy thế thầy?". Thế là bài học bị loãng, cảm xúc của học sinh bị đứt gãy ngay lập tức. Sau này mình mới rút ra mẹo: Khi ra lệnh cho AI luôn phải găm một câu lệnh cố định về đặc điểm khuôn mặt, trang phục và sử dụng tính năng khóa nhân vật.

Cú vấp thứ hai là giọng đọc. Lúc đầu, mình lười nên dùng các giọng đọc robot miễn phí trên mạng để lồng tiếng cho nhân vật. Kết quả thật thảm hại. Giọng đọc đều đều, vô hồn, chuyển câu một cách máy móc của AI khiến bộ phim hoạt hình trở nên vô cùng kệch cỡm. Trẻ con rất nhạy cảm với âm thanh, nghe giọng đó tụi nó chỉ thấy buồn cười chứ không thể xúc động được. Mình phải lội ngược dòng, chuyển sang dùng nền tảng Vbee, chấp nhận ngồi nghe thử từng giọng một, chỉnh tốc độ chậm lại một chút, nhấn nhá vào những đoạn cao trào thì mới tạo được cái "hồn" cho nhân vật.

Với các bước làm như trên tôi đã tạo được câu chuyện hoạt hình gấu con lười biếng

Hai mạch truyện tương phản: Đừng chỉ dạy học sinh một chiều

Khi đã làm chủ được công cụ, mình nhận ra nếu chỉ chiếu một câu chuyện dạng "mẫu mực" kiểu như chú thỏ ngoan ngoãn biết nghe lời mẹ (như trong file image_83f20f.png), học sinh sẽ nghe xong rồi để đó vì nó xa vời quá. Tụi nhỏ cần một cái gì đó thực tế hơn, đánh thẳng vào tâm lý hằng ngày của các em.

Vì vậy, mình luôn xây dựng hai mạch truyện tương phản để dạy trong một tiết học:

• Mạch truyện khẳng định (Câu chuyện "Thỏ con ngoan ngoãn"): Mình cho học sinh xem một tấm gương tốt, những hành động nhỏ phụ giúp mẹ nấu cơm, quét nhà. Cái này để định hình hành vi cho các em, cho các em thấy lòng biết ơn không phải là cái gì quá đao to búa lớn.

• Mạch truyện phản tỉnh (Câu chuyện "Gấu con lười biếng"): Đây mới là vũ khí bí mật. Mình xây dựng nhân vật gấu con rất giống với học sinh ở nhà: hay đòi hỏi, lười làm việc nhà, mẹ nói thì hay cãi bướng. Cho đến một ngày gấu mẹ bị ốm nặng vì làm việc quá sức, gấu con mới hoảng sợ và hối hận. Mạch truyện này đánh mạnh vào tâm lý sợ mất mát của trẻ con, khiến tụi nhỏ giật mình nhìn lại chính bản thân.

Khi trình chiếu video lên lớp, các em chăm chú xem và nhận biết được lòng biết ơn

Nghệ thuật "ném" video vào lớp học: Không được tham lam

Làm ra được video hay rồi, nhưng đưa vào lúc nào trong tiết học lại là một nghệ thuật sư phạm. Những ngày đầu, vì quá hào hứng với sản phẩm mình làm ra, mình chiếu video ngay từ đầu tiết rồi cho học sinh xem liên tục. Kết quả là lớp học biến thành một rạp chiếu phim mini, tụi nhỏ xem xong là hết, đến phần thảo luận thì không đứa nào chịu nói gì nữa vì mệt.

Mình rút ra bài học: Một video hoạt hình AI chỉ nên dài từ 2 đến 3 phút và phải xuất hiện đúng lúc.

Mình thường giấu video đi và chỉ bật lên vào khoảng 15 phút cuối của tiết sinh hoạt. Lúc này, sau khi đã xử lý xong các việc sự vụ của lớp, mình bắt đầu tắt bớt đèn, bật máy chiếu và để tiếng loa trầm lắng vang lên. Không gian lớp học tự nhiên chùng xuống. Đoạn phim ngắn lúc này đóng vai trò như một cú hích cuối cùng, đẩy cảm xúc của học sinh lên cao nhất trước khi các em ra về.

Những giọt nước mắt trên bục giảng và quả ngọt thực tế

Thành công của một người thầy không đo bằng việc bài viết trên web có bao nhiêu lượt xem, mà đo bằng sự thay đổi của học sinh sau khi bước ra khỏi cửa lớp.

Hôm đó, khi bộ phim về chú gấu con lười biếng đi đến đoạn cuối – hình ảnh chú gấu khóc nức nở ôm chầm lấy gấu mẹ đang ốm trên giường bệnh – mình quay xuống lớp và thấy một không gian im lặng đến kỳ lạ. Những học sinh ngày thường nghịch ngợm, hay trêu chọc bạn bè bỗng nhiên ngồi im phăng phắc. Có mấy đứa con gái bắt đầu sụt sịt, rồi một vài đứa con trai cũng lấy tay quệt nước mắt.

Tối hôm đó, mình nhận được tin nhắn từ phụ huynh của một em học sinh vốn rất bướng bỉnh trong lớp: "Thầy Minh ơi, không biết hôm nay thầy dạy gì trên lớp mà tối nay cháu đi học về tự giác dọn mâm bát cho mẹ, rồi còn ôm mẹ bảo: Con xin lỗi mẹ vì dạo này con hay cãi lời. Tôi bất ngờ quá thầy ạ".

Đọc dòng tin nhắn đó, mình lặng người đi vì hạnh phúc. Đó là cái đích cuối cùng của giáo dục – khi công nghệ không còn là những dòng code khô khan nữa, mà nó đã mượn hình ảnh, mượn âm thanh để chạm được vào phần mềm mại nhất trong tâm hồn một đứa trẻ.

Thay cho lời kết: Công nghệ là công cụ, trái tim mới là điểm chạm

Nhiều giáo viên hiện nay lo sợ AI sẽ thay thế con người, hoặc ngại học công nghệ vì thấy nó phức tạp. Nhưng qua thực tế triển khai, mình hiểu rằng: AI có thể giúp mình vẽ một bức tranh đẹp trong vài giây, có thể tạo ra một giọng đọc hay trong vài phút, nhưng AI tuyệt đối không biết được học sinh nào trong lớp đang có chuyện buồn, đứa nào hôm nay đi học mặt mũi ủ rũ cần một cái vỗ vai động viên.

Công nghệ mãi mãi chỉ là công cụ. Nó lạnh lùng hay ấm áp, nó vô hồn hay đong đầy cảm xúc, tất cả phụ thuộc vào người cầm lái – chính là người thầy đứng trên bục giảng. Mình dùng AI không phải để biểu diễn công nghệ, mà là để mượn ngôn ngữ của thời đại mới, nói một câu chuyện cũ nhưng chưa bao giờ lỗi thời: Câu chuyện của tình yêu thương và lòng biết ơn.

Mời thầy cô cùng thảo luận: Khi ứng dụng công nghệ hay các phần mềm vào dạy kỹ năng sống cho học sinh, thầy cô thường gặp khó khăn gì lớn nhất? Liệu học sinh lớp thầy cô có dễ bị phân tâm khi xem video không? Hãy để lại bình luận phía dưới, mình và mọi người cùng ngồi lại gỡ rối nhé!

Bài viết được chia sẻ từ trải nghiệm thực tế tại lớp học của Thầy giáo Lê Hồng Minh. Mọi hành vi sao chép nội dung vui lòng ghi rõ nguồn lehongminh.vn để tôn trọng bản quyền. Những thắc mắc hoặc trao đổi. thầy cô vui lòng liên hệ:

Email: hongminhquangtrung@gmail.com

Zalo: 0942.137.445

Mình luôn lắng nghe ý kiến từ các bạn đồng nghiệp.

Xem thêm: Khi những thước phim hoạt hình bằng AI đánh thức sự tự tin của đứa trẻ lớp 2

Xem thêm: Cách giúp học sinh lớp 1 tự tin khi đến lớp

Xem thêm: Cách chuyển văn bản thành giọng đọc AI tự nhiên cho giáo viên