Mách thầy cô cách làm phim hoạt hình AI "đặc trị" tật nóng nảy của học sinh

Mách thầy cô cách làm phim hoạt hình AI "đặc trị" tật nóng nảy của học sinh

Một buổi chiều thứ Sáu rực nắng, khi tiếng chuông báo hiệu giờ ra chơi vừa vang lên, tôi đang thu dọn giáo án trên bục giảng thì bỗng nghe tiếng quát lớn ở góc cuối lớp. Hai cậu học trò lớp 5 của tôi – một em mặt đỏ gay, tay nắm chặt thành nắm đấm, em còn lại thì ánh mắt đầy thách thức, môi không ngừng buông những lời trêu chọc ác ý. Lý do của sự suýt xô xát ấy, hóa ra chỉ bắt nguồn từ một lời chê bai bộc phát về đôi giày mới của bạn. Nhìn những gương mặt ngây thơ nhưng lại dễ dàng bị ngọn lửa tức giận thiêu rụi chỉ trong vài giây, lòng tôi thắt lại. Tôi chợt nhận ra: Nếu chúng ta không dạy các em cách làm chủ và quản lý cảm xúc ngay từ lúc này, cái bóng ma mang tên "bạo lực học đường" sẽ không còn là câu chuyện xa xôi trên báo đài nữa. Nó đang nhen nhóm ngay trong chính lớp học của chúng ta, từ những cái tôi quá cao và sự thiếu kiềm chế ở lứa tuổi cuối cấp tiểu học.

Nhưng làm thế nào để dạy học sinh biết kiểm soát cảm xúc? Nếu tôi chỉ đứng trên bục giảng, mở sách giáo khoa môn Đạo đức ra và thao thao bất tuyệt về những lý thuyết suông như: “Các em phải biết nhường nhịn”, “Các em cần bình tĩnh khi gặp mâu thuẫn”... thì chắc chắn câu trả lời tôi nhận lại sẽ là những cái ngáp dài hoặc những ánh mắt lơ đãng nhìn ra cửa sổ. Học sinh lớp 5 vốn ưa trực quan sinh động. Các em không thể hấp thụ những khái niệm trừu tượng nếu thiếu đi những hình ảnh, những trải nghiệm và câu chuyện gần gũi với đời sống thực tế của chính mình.

Đó là lý do tôi quyết định bước ra khỏi lối mòn của phương pháp thuyết giảng truyền thống. Tôi tự đặt ra cho mình một thử thách: Phải làm "đạo diễn" cho những thước phim hoạt hình sống động, đưa những tình huống bực dọc, ấm ức thường ngày của các em lên màn ảnh nhỏ của lớp học. Và người trợ lý đắc lực giúp tôi hiện thực hóa ý tưởng này chính là Trí tuệ nhân tạo (AI).

Cách tạo video để kìm chế cảm xúc, giúp học sinh bình tĩnh hơn

Hành trình từ trang giáo án đến những thước phim hoạt hình AI "độc bản"

Nhiều đồng nghiệp thường hỏi tôi: “Thầy Minh ơi, giáo viên tụi mình không biết vẽ, không rành kỹ thuật làm phim thì làm sao tạo được video hoạt hình?”. Thực ra, mọi thứ không hề phức tạp như chúng ta nghĩ nếu biết cách kết hợp sức mạnh của các công cụ công nghệ hiện nay. Thay vì đi nhặt nhạnh những video có sẵn trên mạng vốn chung chung và không sát với tâm lý học sinh của mình, tôi đã tự tay xây dựng một quy trình khép kín để tạo ra những video "độc bản".

Mỗi thước phim tôi tạo ra đều phải đi qua một hành trình sáng tạo đầy thú vị, nơi tôi lồng ghép cả tư duy sư phạm lẫn công nghệ:

Công đoạn 1: Khơi nguồn cốt truyện cùng ChatGPT

Mọi bộ phim hay đều cần một kịch bản xuất sắc. Tôi tìm đến ChatGPT không phải để copy những câu chuyện văn mẫu sáo rỗng, mà để cùng nó thảo luận về những "góc khuất" cảm xúc của học sinh tiểu học. Tôi cung cấp cho ChatGPT các chất liệu thực tế mà tôi quan sát được tại trường: những trận cãi vã khi thua cuộc trong trò chơi, cảm giác ấm ức khi bị bạn trêu chọc, hay sự nóng nảy khi bị ai đó hiểu lầm... Từ đó, tôi và ChatGPT cùng nhào nặn nên những câu chuyện ngắn gọn nhưng chứa đựng những nút thắt cao trào, đòi hỏi nhân vật phải đưa ra lựa chọn để giải quyết cảm xúc của mình.

Công đoạn 2: Phác họa nhân vật sinh động cùng Gemini

Khi đã có một kịch bản ưng ý, bài toán tiếp theo là làm sao hình ảnh hóa những nhân vật đó. Tôi cậy nhờ đến "họa sĩ" Gemini để vẽ lại các hình ảnh dựa vào từng phân cảnh cụ thể trong câu chuyện. Điều tôi chú trọng nhất ở bước này là biểu cảm khuôn mặt của nhân vật. Ánh mắt giận dữ, nụ cười điềm tĩnh hay cái cúi đầu hối lỗi... tất cả đều được tôi tinh chỉnh kỹ lưỡng trên Gemini để đảm bảo học sinh chỉ cần nhìn qua là có thể "đọc" được ngay trạng thái tâm lý của nhân vật.

Công đoạn 3: "Thổi hồn" chuyển động bằng Haluoai

Một bức ảnh tĩnh khó có thể giữ chân học sinh quá 30 giây. Do đó, tôi sử dụng nền tảng Haluoai để biến các bức tranh tĩnh vừa được vẽ từ Gemini thành những đoạn video chuyển động ngắn. Công nghệ AI lúc này đóng vai trò như một chiếc đũa thần, giúp nhân vật biết đi lại, biết biểu lộ cảm xúc qua cử chỉ, làm cho bối cảnh lớp học hay sân trường hiện lên một cách chân thực nhất.

Công đoạn 4: Đánh thức thính giác bằng giọng đọc truyền cảm qua Veed.io

Một bộ phim hoạt hình sẽ thật đơn điệu nếu thiếu đi tiếng nói và âm thanh. Tôi sử dụng công cụ Veed.io để chuyển các đoạn hội thoại, lời kể trong câu chuyện thành giọng nói nhân vật phù hợp với lứa tuổi học sinh tiểu học. Sự kết hợp giữa giọng điệu truyền cảm, âm thanh nền lúc trầm lúc bổng theo diễn biến câu chuyện giúp kích thích tối đa thính giác của các em, khiến các em hoàn toàn đắm chìm vào thế giới của bộ phim.

Công đoạn 5: Tổng đạo diễn trên sân khấu Canva

Cuối cùng, tôi mang toàn bộ những nguyên liệu đã chuẩn bị gồm video từ Haluoai, âm thanh từ Veed.io vào phần mềm Canva. Tại đây, tôi sắp xếp, ghép tất cả các câu chuyện đó thành một video tổng thể hoàn chỉnh, chèn thêm các hiệu ứng chuyển cảnh mượt mà và những thông điệp ý nghĩa ở cuối phim.

Để bài học quản lý cảm xúc mang tính toàn diện, tôi chia các video của mình thành hai tuyến nhân vật rõ rệt: Một bên là những tình huống tích cực, nơi nhân vật biết kiềm chế, biết lùi một bước để giữ gìn tình bạn; và một bên là những tình huống phản diện, phản biện lại những hành vi bộc phát, thiếu kiểm soát để học sinh tự soi rọi và rút ra bài học xương máu cho mình.

Mình đã tạo thành công câu chuyện để học sinh xem và hiểu vấn đề kiềm chế cảm xúc

Góc nhìn đa chiều từ những câu chuyện thực tế trong lớp học

Để các thầy cô dễ dàng hình dung về cách thức vận hành của phương pháp này, tôi xin chia sẻ hai ví dụ thực tế mà tôi đã thiết kế và thử nghiệm ngay tại lớp học của mình. Đây cũng là những tư liệu quý giá giúp bài viết trên blog của chúng ta có được chiều sâu thực chiến cao nhất.

Ví dụ 1: Câu chuyện “Hùng rất điềm tĩnh” – Sức mạnh của việc lùi một bước

Tôi xây dựng câu chuyện này với mục đích giúp các em hiểu được giá trị của việc kiềm chế cảm xúc sẽ mang lại nhiều điều tốt đẹp, giữ được mối quan hệ tốt với mọi người, đồng thời làm cho mọi người thêm yêu thương, nể trọng mình.

Nội dung câu chuyện: Hùng là một học sinh ngoan và học giỏi. Em có một niềm đam mê đặc biệt là chơi lắp ghép mô hình Lego. Mỗi giờ ra chơi, thay vì chạy nhảy nô đùa ngoài sân, Hùng thường mang theo mô hình lắp ghép LEGO mới để chơi ngoài ghế đá dưới bóng mát của cây bàng. Em ngồi say mê, tỉ mỉ lắp từng chi tiết nhỏ bằng tất cả sự tập trung.

Một hôm, khi em đang say sưa với mô hình của mình thì Tuấn và Huy bước đến gần xem. Thay vì cùng chơi, Tuấn lại buông lời trêu chọc trước mặt các bạn khác, bảo rằng: “Lớn ngần này rồi mà còn chơi cái trò của con nít”. Lời nói ấy khiến vài bạn xung quanh bật cười. Nếu là một đứa trẻ khác, có thể một trận cãi vã n nảy đã xảy ra. Tuy nhiên, Hùng đã hít một hơi thật sâu, bình tĩnh và không tranh cãi. Em giữ được sự điềm tĩnh vì cho rằng mỗi người có một sở thích riêng và sở thích của mình không làm ảnh hưởng đến ai. Hùng mỉm cười nhẹ nhàng và tiếp tục công việc của mình. Sự điềm đạm, không chút lung lay của Hùng khiến Tuấn cảm thấy ngượng ngùng và tự rời đi. Nhờ cách ứng xử văn minh đó mà kết thúc câu chuyện, Hùng không những không bị coi thường mà còn được mọi người trong lớp yêu mến, nể phục hơn vì sự trưởng thành của mình.

Nghệ thuật lồng ghép video AI vào thực tiễn lớp học để kích hoạt tư duy phản biện

Tạo ra một video hay mới chỉ là đi được một nửa chặng đường. Nửa chặng đường còn lại phụ thuộc vào việc người giáo viên sử dụng vũ khí ấy như thế nào trên giảng đường để đạt hiệu quả giáo dục cao nhất. Trong thực tế dạy học của mình, tôi không dùng video như một hình thức giải trí đơn thuần, mà biến nó thành một "chất xúc tác" để mở khóa suy nghĩ của các em thông qua 3 thời điểm vàng:

[Thời điểm khởi động] ──> Sử dụng đầu tiết Đạo đức / Hoạt động trải nghiệm (Video < 2 phút)
[Thời điểm tương tác] ──> Tổ chức trò chơi "Đoán cảm xúc" theo nhóm trong tuần học
[Thời điểm sinh hoạt] ──> Tổng kết tuần, biểu dương hành vi tốt, rút kinh nghiệm nhẹ nhàng

• Đầu các tiết học cốt lõi: Đặc biệt là môn Đạo đức, Hoạt động trải nghiệm, hoặc các môn tích hợp như Tiếng Việt, Tự nhiên – Xã hội. Trước khi bắt đầu bài học, tôi mở một video ngắn (dưới 2 phút) để dẫn dắt chủ đề. Sau khi xem, tôi không vội kết luận đúng sai mà tổ chức cho cả lớp cùng thảo luận qua các câu hỏi mở: Nhân vật đã thể hiện cảm xúc gì? Điều gì xảy ra sau đó? Nếu là em trong tình huống ấy, em sẽ cư xử ra sao?

• Các buổi hoạt động ngoại khóa, sinh hoạt tập thể: Tôi tổ chức trò chơi "đoán cảm xúc", kết hợp xem các phân đoạn video ngắn và yêu cầu các nhóm trả lời nhanh. Việc này giúp các em làm quen với việc nhận diện các biểu hiện vật lý của cảm xúc như nheo mắt, mím môi, gồng tay... để từ đó nhận biết được khi nào bản thân hoặc bạn bè mình đang tiến vào "vùng nguy hiểm" của sự giận dữ.

• Giờ sinh hoạt cuối tuần: Tôi sử dụng các tình huống trong video để đối chiếu với thực tế lớp học trong tuần qua. Nếu trong tuần có hai bạn xảy ra xích mích, tôi sẽ khéo léo gợi nhắc lại câu chuyện của Minh hay Hùng trong phim để các em tự soi rọi, biểu dương những hành vi tích cực, qua đó rút kinh nghiệm một cách nhẹ nhàng, tinh tế và đầy tính nhân văn, tuyệt đối không dùng biện pháp chỉ trích hay bêu tên học sinh trước tập thể.

Sau khi học sinh xem video, bước quan trọng nhất chính là tổ chức phản biện. Tôi thường mời các nhóm đưa ra những góc nhìn khác nhau. Việc phản biện không nhằm mục đích phân xử ai đúng ai sai một cách máy móc, mà giúp học sinh thấy rằng mỗi một kích thích từ bên ngoài đều có thể dẫn đến nhiều cách phản ứng khác nhau – và điều quan trọng nhất của một đứa trẻ trưởng thành là biết lựa chọn cách thể hiện phù hợp, văn minh nhất.

Mình trình chiếu video thì học sinh rất chăm chú xem và hiểu được việc kiềm chế cảm xúc

Quả ngọt từ sự thay đổi: Khi học sinh trở thành "nhân vật thật" tỏng đời sống

Sau một thời gian kiên trì áp dụng giải pháp ứng dụng công nghệ AI vào giảng dạy kỹ năng quản lý cảm xúc, kết quả trả về đã vượt xa sự mong đợi của tôi. Lớp học không còn những trận cãi vã nảy lửa, những tiếng la hét hay những giọt nước mắt ấm ức vì bị bạn trêu chọc.

Học sinh vô cùng hứng thú với hình thức học tập này. Các em không còn cảm giác mình đang phải học những bài học đạo đức khô khan, ép buộc. Thay vào đó, các em dễ dàng ghi nhớ nội dung, mạnh dạn bày tỏ suy nghĩ và cảm xúc cá nhân sau mỗi tình huống trên màn ảnh. Từ việc Xem – Phân tích – Phản hồi, các em dần hình thành năng lực tự đánh giá hành vi cảm xúc đúng sai, biết chọn cách cư xử phù hợp, tích cực hơn trong học tập và giao tiếp hằng ngày.

Sự chuyển biến rõ rệt nhất nằm ở những em trước đây vốn có cá tính mạnh, hay nóng nảy, giận dỗi. Giờ đây, các em đã biết tự kiềm chế bằng cách hít thở sâu, chủ động xin lỗi bạn khi lỡ lời, hoặc tìm đến rỉ rả chia sẻ với tôi khi có khúc mắc, thay vì tự giải quyết bằng nắm đấm như trước. Không khí lớp học nhờ vậy mà trở nên gần gũi, nhân văn, sợi dây gắn kết giữa giáo viên và học sinh ngày càng thêm bền chặt.

Tuy nhiên, tôi hiểu rằng việc xem nhân vật trên màn ảnh mới chỉ là bước đệm đầu tiên. Để kỹ năng thực sự biến thành bản năng, học sinh cần phải được nhúng mình vào thực tế. Vì vậy, bên cạnh giải pháp xem video AI, tôi đã phát triển một giải pháp nâng cao: Tạo cơ hội cho các em được trải nghiệm và xử lý cảm xúc trong những tình huống cụ thể, gần gũi bằng cách sắm vai.

Nếu như ở giải pháp đầu tiên, các em đóng vai trò là những khán giả quan sát hành vi của nhân vật, thì ở giải pháp tiếp theo này, các em sẽ trở thành những nhân vật thật, trực tiếp “sống trong cảm xúc” của tình huống đó. Việc phân vai, tổ chức thảo luận nhóm và xử lý mâu thuẫn trực tiếp trên sân khấu lớp học không chỉ rèn luyện cho các em khả năng điều chỉnh hành vi ngay tại thời điểm bộc phát, mà còn phát triển tư duy phản biện, năng lực lắng nghe, thấu hiểu người khác. Đó chính là những viên gạch nền móng vững chắc nhất để xây dựng nên một môi trường học đường hạnh phúc, nơi bạo lực học đường không có cơ hội để tồn tại.

Bài viết được chia sẻ từ trải nghiệm thực tế tại lớp học của Thầy giáo Lê Hồng Minh. Mọi hành vi sao chép nội dung vui lòng ghi rõ nguồn lehongminh.vn để tôn trọng bản quyền. Những thắc mắc hoặc trao đổi, thầy cô vui lòng liên hệ:

Email: hongminhquangtrung@gmail.com

Zalo: 0942.137.445

Mình luôn lắng nghe ý kiến từ các bạn đồng nghiệp.

Xem thêm: Sức mạnh của những bức thư khen cuối tuần, cách tạo dộng lực cho học sinh chăm học

Xem thêm: Cách giúp học sinh lớp 1 tự tin khi đến lớp

Xem thêm: Cách chuyển văn bản thành giọng đọc AI tự nhiên cho giáo viên