Khi cả lớp im lặng và tôi buộc phải thay đổi cách dạy

Mở đầu: Sự im lặng không hề dễ chịu trong lớp học

Không có gì khiến giáo viên bối rối hơn một lớp học im lặng kéo dài. Không phải sự im lặng tập trung, mà là sự im lặng nặng nề, khi câu hỏi đã được đặt ra nhưng không có cánh tay nào giơ lên, không có ánh mắt nào thực sự sẵn sàng trả lời.

Tôi đã từng trải qua một tiết học như vậy. Và chính sự im lặng ấy buộc tôi phải nhìn lại cách mình đang dạy.

Giáo viên cần thay đổi khi thày học sinh không tiếp nhận bài học

Khi câu hỏi được đặt ra nhưng không có phản hồi

Tiết học hôm đó không có gì bất thường. Nội dung quen, cách triển khai quen, tôi đặt câu hỏi theo đúng thói quen của mình. Nhưng lần này, lớp học không phản hồi như mọi khi.

Tôi chờ thêm vài giây. Lớp vẫn im lặng. Tôi gọi một học sinh, em cúi đầu, nói nhỏ rằng mình chưa biết trả lời thế nào. Tôi gọi thêm một em khác, kết quả cũng không khá hơn.

Sự im lặng lan rộng trong lớp, và tôi bắt đầu cảm thấy áp lực.

Phản xạ quen thuộc của giáo viên khi lớp học im lặng

Phản xạ đầu tiên của tôi lúc đó là… nói nhiều hơn. Tôi giải thích lại câu hỏi, gợi ý thêm, thậm chí đưa ra gần như cả câu trả lời. Tôi nghĩ rằng làm như vậy sẽ “kéo” lớp học trở lại.

Nhưng càng nói, tôi càng nhận ra rằng sự im lặng không biến mất. Học sinh vẫn ngồi đó, nghe, gật đầu, nhưng không thực sự tham gia.

Khi giáo viên quan sát và thay đổi, chất lượng tiết dạy dẽ được nâng lên

Khi tôi nhận ra vấn đề không nằm ở học sinh

Trong khoảnh khắc đó, tôi dừng lại. Tôi tự hỏi: Có phải học sinh không hiểu, hay cách mình đang hỏi chưa phù hợp? Có phải các em không có câu trả lời, hay là các em không dám nói?

Câu hỏi đó khiến tôi nhận ra rằng vấn đề có thể không nằm ở học sinh, mà nằm ở cách tôi đang dẫn dắt tiết học.

Thay đổi đầu tiên: Chậm lại và đơn giản hơn

Thay vì tiếp tục đặt câu hỏi theo cách cũ, tôi quyết định chậm lại. Tôi chia nhỏ câu hỏi, dùng từ đơn giản hơn và cho học sinh thêm thời gian suy nghĩ.

Tôi không vội gọi tên, không thúc giục, chỉ chờ. Khoảng chờ đó ban đầu khá dài và khiến tôi hơi sốt ruột. Nhưng rồi, một cánh tay rụt rè được giơ lên.

Khi một học sinh lên tiếng phá vỡ sự im lặng

Câu trả lời đầu tiên không hoàn chỉnh, nhưng nó đủ để phá vỡ bầu không khí nặng nề. Tôi ghi nhận nỗ lực của học sinh đó, không chỉnh sửa ngay, không đánh giá đúng – sai.

Chỉ cần như vậy, lớp học bắt đầu thay đổi. Một vài học sinh khác mạnh dạn hơn, thêm ý, bổ sung, dù còn ngập ngừng.

Sự im lặng hóa ra là một tín hiệu

Sau tiết học đó, tôi nhìn lại và nhận ra rằng sự im lặng không phải lúc nào cũng là dấu hiệu tiêu cực. Đôi khi, nó chỉ là tín hiệu cho thấy học sinh cần thêm thời gian, hoặc cần một cách tiếp cận khác.

Nếu giáo viên coi im lặng là thất bại và cố gắng lấp đầy bằng lời nói, lớp học sẽ càng thụ động hơn.

Tiết học đạt chất lượng khi cả cô và trò cùng hiểu nhau

Khi giáo viên thay đổi, lớp học cũng thay đổi

Điều đáng chú ý là tôi không thay đổi nội dung bài học, mà chỉ thay đổi cách tiếp cận. Tôi lắng nghe lớp học nhiều hơn, nói ít hơn, và chấp nhận những khoảng lặng cần thiết.

Chính sự thay đổi nhỏ này khiến học sinh cảm thấy an toàn hơn khi tham gia. Các em hiểu rằng mình có thời gian để suy nghĩ, và không bị áp lực phải trả lời ngay.

Không phải mọi sự im lặng đều giống nhau

Qua trải nghiệm đó, tôi học được cách phân biệt các loại im lặng. Có sự im lặng do không hiểu, có sự im lặng do sợ sai, và cũng có sự im lặng vì học sinh đang suy nghĩ.

Nếu giáo viên không đủ kiên nhẫn để nhận ra điều này, họ rất dễ hiểu nhầm và phản ứng không phù hợp.

Điều tiết học ấy dạy lại cho tôi

Tiết học với sự im lặng kéo dài đã dạy tôi một bài học quan trọng: khi lớp học im lặng, giáo viên cần thay đổi trước. Thay đổi cách hỏi, cách chờ, cách phản hồi và cả cách nhìn nhận học sinh.

Không phải lúc nào học sinh cũng cần thêm lời giảng. Đôi khi, các em chỉ cần được cho phép… im lặng để nghĩ.

Kết luận: Im lặng cũng là một phần của việc học

Sau tiết học đó, tôi không còn quá sợ sự im lặng trong lớp. Tôi học cách coi nó như một phần tự nhiên của quá trình học tập.

Khi giáo viên dám dừng lại, lắng nghe và điều chỉnh, sự im lặng có thể trở thành điểm khởi đầu cho những thay đổi tích cực. Và đôi khi, chính trong sự im lặng, lớp học bắt đầu học thật sự.

Một tiết học khiến tôi thay đổi cách nhìn về học sinh yếu.