Một tiết học khiến tôi thay đổi cách nhìn về học sinh yếu

Khi hai chữ “học sinh yếu” được nói ra rất nhẹ

Trong nhiều năm đứng lớp, tôi đã quen với cách phân loại học sinh. Lớp nào cũng có những em tiếp thu nhanh, những em theo kịp và một vài em thường được gọi bằng cái tên rất quen: học sinh yếu. Tôi không dùng từ đó với ý tiêu cực, mà xem nó như một cách gọi thuận tiện để mô tả mức độ tiếp thu.

Cho đến một tiết học tưởng như rất bình thường, mọi cách nhìn của tôi về hai chữ ấy bắt đầu thay đổi.

Cần có phương pháp để thay đổi những em học yếu

Một tiết học không có gì đặc biệt lúc bắt đầu

Tiết học hôm đó diễn ra như bao tiết khác. Nội dung quen thuộc, cách tổ chức không mới, không khí lớp học khá ổn định. Tôi triển khai bài theo đúng nhịp thường ngày, đặt câu hỏi, gọi học sinh trả lời.

Như thói quen, tôi ưu tiên gọi những em thường phản hồi nhanh. Những em được xem là “yếu” vẫn ngồi im, ít giơ tay, ít thể hiện. Mọi thứ diễn ra đúng như những gì tôi đã quen nhìn thấy.

Khoảnh khắc nhỏ làm tôi dừng lại

Khi đến một nội dung mà cả lớp cần suy nghĩ, tôi vô tình để ý đến một học sinh thường bị xếp vào nhóm “yếu”. Em không giơ tay, nhưng ánh mắt lại rất chăm chú. Em nhìn bảng, rồi nhìn vở, tay ghi chép rất chậm.

Tôi quyết định gọi em trả lời, không kỳ vọng nhiều. Nhưng câu trả lời của em, dù chưa trọn vẹn, lại cho thấy em đang suy nghĩ đúng hướng. Em chỉ thiếu thời gian và sự tự tin để diễn đạt.

Khoảnh khắc đó khiến tôi chững lại.

Hỏi nhiều các em học sinh yếu sẽ mạnh dạn hơn

Khi tôi nhận ra mình đã đi quá nhanh

Tôi bắt đầu nhìn lại cách mình dạy trong tiết học đó. Những em phản hồi nhanh vẫn theo kịp, nhưng những em chậm hơn thì sao? Có phải các em yếu, hay đơn giản là nhịp dạy của tôi đang nhanh hơn nhịp học của các em?

Khi tôi dành thêm thời gian cho học sinh đó hoàn thành ý nghĩ của mình, em trả lời rõ ràng hơn. Không chỉ em, mà một vài học sinh khác cũng bắt đầu tham gia khi lớp học được “chậm lại”.

Học sinh yếu hay học sinh cần thêm thời gian?

Tiết học đó khiến tôi tự hỏi: thế nào là học sinh yếu? Có phải vì các em không hiểu, hay vì các em không theo kịp cách chúng ta đang dạy?

Tôi nhận ra rằng nhiều học sinh bị gắn mác “yếu” không phải vì các em không có khả năng, mà vì các em cần thêm thời gian để suy nghĩ, để thử và để diễn đạt theo cách của mình.

Khi giáo viên vô tình tạo ra khoảng cách

Nhìn lại, tôi thấy mình từng vô thức tạo ra khoảng cách. Khi ưu tiên gọi những em nhanh nhẹn, tôi đã khiến những em chậm hơn dần rút lui. Các em ít giơ tay không phải vì không biết, mà vì sợ trả lời sai hoặc không kịp diễn đạt.

Khoảng cách đó không đến từ thái độ, mà đến từ nhịp dạy và cách phản hồi của giáo viên.

Sự thay đổi nhỏ trong phần còn lại của tiết học

Trong phần còn lại của tiết học, tôi chủ động điều chỉnh. Tôi đặt câu hỏi chậm hơn, chờ lâu hơn, và không vội kết luận thay học sinh. Tôi để các em nói theo cách của mình, dù chưa tròn ý.

Điều bất ngờ là lớp học không chậm lại theo nghĩa tiêu cực. Ngược lại, nhiều học sinh tham gia hơn, và những em thường im lặng bắt đầu có tiếng nói.

Khi “học sinh yếu” không còn đúng như tôi nghĩ

Sau tiết học đó, tôi bắt đầu nhìn nhóm học sinh từng bị coi là yếu bằng một ánh mắt khác. Tôi chú ý hơn đến cách các em suy nghĩ, không chỉ nhìn vào tốc độ hay kết quả cuối cùng.

Nhiều em trong số đó hiểu bài, nhưng hiểu theo nhịp riêng. Khi được tạo không gian phù hợp, các em tiến bộ rõ rệt, dù không theo cách ồn ào.

Hãy để các em được thể hiện suy nghĩ của mình trước lớp

Điều tiết học ấy dạy lại cho tôi

Tiết học đó không chỉ dạy học sinh, mà dạy lại chính tôi. Tôi học được rằng việc gắn nhãn học sinh có thể khiến giáo viên bỏ lỡ rất nhiều tiềm năng đang âm thầm tồn tại trong lớp học.

Khi thay đổi cách nhìn, tôi cũng thay đổi cách dạy. Và khi cách dạy thay đổi, phản ứng của học sinh cũng thay đổi theo.

Không phải thay đổi lớn, chỉ là thay đổi đúng chỗ

Tôi không thay đổi toàn bộ cách dạy sau tiết học đó. Tôi chỉ thay đổi một điều: tôi cho học sinh nhiều thời gian hơn. Thời gian để suy nghĩ, để trả lời và để cảm thấy mình được lắng nghe.

Sự thay đổi này nhỏ, nhưng tác động của nó thì rất rõ.

Kết luận: Một tiết học, một góc nhìn mới

Chỉ một tiết học ngắn cũng đủ để tôi thay đổi cách nhìn về học sinh yếu. Không phải mọi học sinh chậm đều yếu, và không phải mọi học sinh im lặng đều không hiểu bài.

Khi giáo viên dám dừng lại, quan sát và lắng nghe lớp học nhiều hơn, những điều tưởng như quen thuộc sẽ hiện ra theo một cách rất khác. Và đôi khi, điều cần thay đổi không phải là học sinh, mà là cách chúng ta nhìn các em.