Khi học sinh không làm theo kế hoạch của giáo viên

Khi mọi thứ đã được chuẩn bị nhưng lớp học lại rẽ sang hướng khác

Giáo viên nào cũng từng bước vào lớp với một kế hoạch khá rõ ràng trong đầu: hôm nay dạy gì, hoạt động diễn ra theo thứ tự nào, thời gian mỗi phần bao lâu. Tôi cũng vậy. Có những tiết học tôi chuẩn bị rất kỹ và tin rằng chỉ cần làm đúng kế hoạch, tiết học sẽ trôi chảy.

Nhưng rồi có những lần, học sinh không làm theo kế hoạch của giáo viên. Và chính những lần đó buộc tôi phải nhìn lại cách mình đang hiểu về lớp học.

Có những tiết học tôi chuẩn bị rất kỹ

Kế hoạch rất rõ, nhưng phản ứng của học sinh thì không

Trong tiết học ấy, tôi triển khai đúng như đã chuẩn bị. Phần mở đầu diễn ra ổn, tôi chuyển sang hoạt động chính theo kế hoạch. Nhưng ngay khi bắt đầu, phản ứng của học sinh không như tôi mong đợi.

Có em làm chậm, có em làm sai hướng, có em tỏ ra lúng túng. Một vài em bắt đầu hỏi những câu ngoài dự kiến, khiến mạch tiết học bị lệch so với kế hoạch ban đầu.

Phản xạ quen thuộc: cố kéo lớp học quay lại “đúng hướng”

Phản xạ đầu tiên của tôi lúc đó là cố gắng kéo lớp học quay lại đúng kế hoạch. Tôi nhắc lại yêu cầu, làm mẫu nhanh hơn, thậm chí thúc giục học sinh làm cho kịp thời gian.

Nhưng càng cố gắng, tôi càng cảm thấy lớp học không theo mình. Học sinh làm cho xong, chứ không thật sự hiểu. Kế hoạch thì vẫn được thực hiện, nhưng hiệu quả thì giảm dần.

Khi tôi nhận ra kế hoạch không phải là trung tâm

Giữa tiết học đó, tôi chợt nhận ra một điều: kế hoạch đang quan trọng hơn học sinh. Tôi quá tập trung vào việc hoàn thành những gì đã chuẩn bị, mà quên quan sát xem học sinh đang gặp khó khăn ở đâu.

Khi học sinh không làm theo kế hoạch, có thể không phải vì các em không hợp tác, mà vì kế hoạch đó chưa phù hợp với trạng thái thực tế của lớp học lúc ấy.

Khi học sinh không làm theo kế hoạch

Học sinh lệch kế hoạch hay giáo viên chưa đọc đúng lớp?

Sau tiết học, tôi tự hỏi: liệu học sinh đang “lệch” hay chính tôi đang áp một khuôn mẫu quá cứng? Khi đặt câu hỏi này, tôi nhận ra rằng lớp học không phải lúc nào cũng vận hành đúng như những gì giáo viên dự tính.

Học sinh mang theo cảm xúc, mức độ tập trung và khả năng tiếp nhận khác nhau mỗi ngày. Nếu giáo viên không điều chỉnh, việc học sinh đi chệch kế hoạch là điều khó tránh.

Khi tôi thử thay đổi trong những tiết sau

Ở những tiết học sau đó, tôi chủ động thay đổi cách tiếp cận. Thay vì cố giữ nguyên kế hoạch, tôi coi nó như một khung tham khảo. Khi thấy học sinh chưa sẵn sàng, tôi sẵn sàng dừng lại, điều chỉnh hoặc giản lược một phần hoạt động.

Điều này giúp tôi bớt căng thẳng hơn, và học sinh cũng thoải mái hơn khi tham gia. Tiết học không còn gượng ép, dù đôi lúc không “đẹp” như trên kế hoạch.

Không phải mọi sai lệch đều là vấn đề

Qua trải nghiệm đó, tôi học được rằng không phải mọi việc học sinh làm khác kế hoạch đều là vấn đề. Có những sai lệch giúp giáo viên nhận ra học sinh đang suy nghĩ theo cách khác, và đó có thể là cơ hội để đào sâu nội dung.

Nếu giáo viên đủ bình tĩnh để quan sát, những “lệch hướng” này có thể mở ra những trao đổi rất giá trị trong lớp học.

tôi học được rằng không phải mọi việc học sinh làm khác kế hoạch đều là vấn đề

Khi giáo viên linh hoạt, lớp học trở nên sống động hơn

Khi tôi cho phép lớp học rẽ sang hướng khác trong chừng mực hợp lý, học sinh tham gia nhiều hơn. Các em đặt câu hỏi, chia sẻ suy nghĩ và không còn quá lo lắng về việc “làm sai kế hoạch”.

Lớp học trở nên sống động hơn, không phải vì có thêm hoạt động mới, mà vì học sinh cảm thấy mình được lắng nghe và tôn trọng.

Kế hoạch tốt là kế hoạch có thể thay đổi

Một bài học quan trọng tôi rút ra là: kế hoạch tốt không phải là kế hoạch không thay đổi, mà là kế hoạch có thể điều chỉnh. Khi giáo viên coi kế hoạch là khuôn cứng, họ dễ mệt mỏi khi lớp học không theo ý mình.

Ngược lại, khi coi kế hoạch là công cụ hỗ trợ, giáo viên sẽ chủ động hơn và linh hoạt hơn trong mọi tình huống.

Khi học sinh không làm theo kế hoạch, giáo viên học được điều gì?

Những lần học sinh không làm theo kế hoạch giúp tôi học được cách quan sát lớp học sâu hơn. Tôi hiểu rằng việc dạy học không chỉ là thực hiện những gì đã chuẩn bị, mà là phản ứng kịp thời với những gì đang diễn ra trong lớp.

Chính những khoảnh khắc ngoài dự kiến này giúp giáo viên trưởng thành hơn trong nghề.

Lớp học không phải là bản sao của kế hoạch

Kế hoạch là cần thiết, nhưng lớp học không phải là bản sao của kế hoạch đó. Khi học sinh không làm theo những gì giáo viên dự tính, đó không hẳn là thất bại, mà có thể là dấu hiệu cho thấy lớp học đang cần một cách tiếp cận khác.

Khi giáo viên chấp nhận điều đó và linh hoạt điều chỉnh, lớp học sẽ trở thành một không gian học tập thực sự – nơi cả học sinh và giáo viên cùng học hỏi trong từng tiết học.

Một khoảnh khắc nhỏ nhưng khiến tôi nhớ mãi trong giờ học