Giúp học sinh hứng thú học tập và phát triển phẩm chất, năng lực

Trong dạy học Tiếng Việt ở tiểu học, việc tạo hứng thú học tập ngay từ đầu tiết học và duy trì sự tập trung của học sinh trong suốt quá trình học luôn là yêu cầu quan trọng. Tuy nhiên, nếu giáo viên chỉ sử dụng những hình thức tổ chức quen thuộc như đọc mẫu, hỏi – đáp hoặc gọi học sinh phát biểu theo cách truyền thống thì nhiều em dễ rơi vào trạng thái thụ động, thiếu hứng thú, đặc biệt ở hoạt động luyện đọc và đọc hiểu. Xuất phát từ thực tế đó, tôi đã ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để thiết kế bài giảng Kì diệu rừng xanh theo hướng tăng cường trải nghiệm, phát huy tính tích cực của học sinh và góp phần hình thành phẩm chất, năng lực theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.

Ứng dụng AI trong hoạt động khởi động tạo hứng thú và giáo dục ý thức bảo vệ thiên nhiên

Ứng dụng trò chơi "em yêu động vật trên biển" giúp học sinh hứng thú và tập trung

Hoạt động khởi động không đơn thuần là mở đầu tiết học mà còn quyết định tâm thế học tập của học sinh. Một phần khởi động hấp dẫn sẽ giúp các em nhanh chóng tập trung, chủ động tham gia các hoạt động tiếp theo và tạo bầu không khí tích cực trong lớp học. Vì vậy, thay vì kiểm tra bài cũ theo hình thức hỏi – đáp quen thuộc, tôi thiết kế trò chơi AI Em yêu động vật trên biển với nhân vật hoạt hình hướng dẫn luật chơi và hệ thống quay tự động lựa chọn con vật chứa câu hỏi.

Điểm nổi bật của trò chơi không nằm ở hiệu ứng chuyển động mà ở cách tổ chức hoạt động học tập. Khi máy tính quay ngẫu nhiên và dừng lại ở một loài sinh vật biển, học sinh phải nhanh chóng quan sát, lựa chọn và thực hiện nhiệm vụ tương ứng. Tính bất ngờ khiến các em luôn trong trạng thái sẵn sàng, không còn tâm lý chủ quan vì không biết mình sẽ được gọi ở thời điểm nào. Nhờ đó, cả lớp đều tích cực theo dõi, lắng nghe và ôn lại kiến thức đã học một cách tự nhiên.

Mặc dù bài học nói về rừng xanh, tôi vẫn lựa chọn chủ đề động vật biển vì muốn mở rộng nhận thức của học sinh về bảo vệ môi trường. Sau khi kết thúc trò chơi, giáo viên lồng ghép giáo dục ý thức không xả rác xuống sông, hồ, biển; biết yêu thiên nhiên và chung tay bảo vệ các loài sinh vật quý hiếm. Cách kết nối này giúp học sinh hiểu rằng dù là rừng hay biển thì đều là những hệ sinh thái cần được con người gìn giữ và bảo vệ.

Sử dụng bài đọc mẫu bằng sách lật AI giúp học sinh luyện đọc đúng và đọc diễn cảm hiệu quả

Ứng dụng bài đọc mẫu giúp học sinh đọc tốt hơn

Đọc thành tiếng là hoạt động quan trọng trong môn Tiếng Việt nhưng cũng là nội dung khiến nhiều học sinh gặp khó khăn. Không ít em đọc còn ngắt nghỉ chưa hợp lí, phát âm theo phương ngữ hoặc chưa thể hiện được cảm xúc của văn bản. Nếu giáo viên chỉ đọc mẫu một lần thì nhiều học sinh chưa kịp ghi nhớ cách đọc để thực hành.

Để khắc phục hạn chế này, tôi sử dụng video bài đọc được thiết kế dưới dạng sách lật điện tử, kết hợp giọng đọc truyền cảm, phát âm chuẩn tiếng phổ thông và tốc độ phù hợp với học sinh tiểu học. Hình ảnh được chuyển trang sinh động, đồng bộ với lời đọc nên học sinh vừa quan sát văn bản vừa nghe cách đọc đúng, từ đó dễ dàng bắt chước ngữ điệu, cách ngắt nghỉ và nhấn giọng ở những từ ngữ quan trọng.

Việc ứng dụng AI ở hoạt động này không nhằm thay thế vai trò của giáo viên mà tạo thêm một nguồn học liệu số chất lượng để hỗ trợ quá trình luyện đọc. Giáo viên vẫn trực tiếp hướng dẫn, sửa lỗi phát âm, phân tích cách đọc và tổ chức cho học sinh luyện tập. AI chỉ giúp chuẩn hóa mẫu đọc, tạo điều kiện để tất cả học sinh, kể cả những em còn hạn chế về khả năng đọc, đều có cơ hội nghe nhiều lần và tự điều chỉnh cách đọc của mình.

Qua quá trình thực hiện, tôi nhận thấy học sinh tự tin hơn khi đọc trước lớp, số lượng em đọc đúng và đọc diễn cảm tăng lên rõ rệt. Không khí tiết học cũng nhẹ nhàng, tự nhiên hơn vì các em được học thông qua hình ảnh và âm thanh sinh động thay vì chỉ nghe giáo viên đọc mẫu như trước.

Vòng quay may mắn giúp hoạt động đọc hiểu trở nên sôi nổi và phát huy tính chủ động của học sinh

Ứng dụng vòng quay may mắn giúp cả lớp tập trung tìm hiểu bài

Trong nhiều tiết học, hoạt động đọc hiểu thường diễn ra theo cách giáo viên gọi học sinh trả lời câu hỏi. Điều này khiến một số em có tâm lý ỷ lại hoặc thiếu tập trung vì cho rằng mình sẽ không được gọi. Để khắc phục tình trạng đó, tôi sử dụng vòng quay may mắn nhằm lựa chọn ngẫu nhiên học sinh tham gia trả lời câu hỏi sau khi đọc thầm văn bản.

Hình thức này tạo nên sự công bằng vì mọi học sinh đều có cơ hội như nhau. Tính ngẫu nhiên của vòng quay khiến các em luôn chú ý theo dõi bài học, chủ động đọc văn bản và chuẩn bị câu trả lời. Không khí lớp học vì thế trở nên sôi nổi hơn, học sinh hào hứng chờ đợi kết quả quay và mạnh dạn chia sẻ suy nghĩ của mình.

Các câu hỏi đọc hiểu trong bài không chỉ yêu cầu tìm thông tin mà còn giúp học sinh cảm nhận vẻ đẹp của rừng xanh, nhận biết biện pháp nghệ thuật, hiểu tình cảm yêu thiên nhiên của tác giả và rèn luyện khả năng diễn đạt bằng lời nói. Giáo viên đóng vai trò định hướng, hỗ trợ và bổ sung khi cần thiết, giúp học sinh hoàn thiện câu trả lời một cách đầy đủ và chính xác.

Qua hoạt động này, học sinh không chỉ phát triển năng lực đọc hiểu mà còn hình thành sự tự tin, khả năng giao tiếp và tinh thần hợp tác. Quan trọng hơn, các em hiểu rằng muốn trả lời tốt thì phải đọc kĩ văn bản và chủ động suy nghĩ, từ đó từng bước hình thành thói quen học tập tích cực.

Toàn bộ dung dung chi tiết thầy đã chưa sẻ trong video, mời thầy cô tham khảo:

Vận dụng kiến thức vào thực tiễn giúp bồi dưỡng tình yêu thiên nhiên và phát triển phẩm chất

Sau khi hoàn thành các hoạt động đọc, giáo viên dành thời gian để học sinh chia sẻ cảm nhận về bài học và liên hệ với thực tế cuộc sống. Đây là bước chuyển quan trọng từ việc tiếp nhận kiến thức sang hình thành hành vi và thái độ tích cực.

Thông qua những hình ảnh sinh động về rừng xanh, các em nhận thức rõ hơn giá trị của thiên nhiên, biết yêu quý cây cối, động vật và có ý thức bảo vệ môi trường sống xung quanh. Những chia sẻ chân thành của học sinh cũng giúp giáo viên hiểu rõ mức độ tiếp nhận bài học để kịp thời động viên, định hướng và giáo dục phù hợp.

Việc kết thúc tiết học bằng hoạt động vận dụng còn góp phần phát triển phẩm chất yêu thiên nhiên, trách nhiệm với môi trường và năng lực giao tiếp của học sinh. Đây cũng chính là mục tiêu mà Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 hướng tới, giúp các em không chỉ biết mà còn biết vận dụng điều đã học vào cuộc sống hằng ngày.

Dành cho phần kết

Việc ứng dụng AI trong bài giảng Kì diệu rừng xanh không làm thay đổi mục tiêu của môn Tiếng Việt mà góp phần đổi mới cách tổ chức hoạt động học tập theo hướng tích cực, sinh động và hiệu quả hơn. Từ trò chơi khởi động, bài đọc mẫu bằng sách lật, vòng quay đọc hiểu đến hoạt động vận dụng, mỗi hình thức đều được lựa chọn phù hợp với đặc điểm tâm lí học sinh tiểu học và mục tiêu của bài học.

Qua quá trình triển khai, tôi nhận thấy AI không thay thế giáo viên mà trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực trong việc thiết kế học liệu số, tạo hứng thú học tập, phát huy tính chủ động của học sinh và nâng cao chất lượng dạy học. Khi được sử dụng đúng mục đích và phù hợp với nội dung bài học, AI sẽ góp phần giúp mỗi tiết Tiếng Việt trở thành một hành trình khám phá đầy cảm xúc, giúp học sinh thêm yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống và phát triển toàn diện phẩm chất, năng lực.

Thầy cô tham khảo thêm một số bài giảng AI mới:

Bài giảng AI Bộ sưu tập độc đáo - Tiếng Việt 5 Tuần 4 - Trò chơi em yêu biển đảo Việt Nam

Bài giảng AI Ngôi sao sân cỏ - Tiếng Việt 5 tuần 3 - Trò chơi Giải cứu động vật hoang dã

Đây là bài chia sẻ về bài giảng ứng dụng AI trong soạn thảo nhằm tạo hứng thú, tích cực cho học sinh. Qua đó giáo dục kiến thức liên môn để giúp học sinh phát triển phẩm chất, năng lực toàn diện. Tuy nhiên bài viết còn mang tính kinh nghiệm cá nhân. Vì vậy rất mong được sự góp ý chân thành của quý thầy cô. Mọi ý kiến vui lòng gửi vào mail: hongminhquangtrung@gmail.com. Thầy xin tiếp thu và điều chỉnh cho phù hợp.