Dạy học tốt đôi khi là dám làm chậm lại

Mở đầu: Khi “đi nhanh” trở thành thói quen

Trong nhịp sống ngày càng gấp gáp, việc dạy học cũng vô thức bị cuốn theo tốc độ. Chương trình có khung thời gian, kế hoạch có tiến độ, mỗi tiết học đều được tính toán để “kịp”. Tôi từng nghĩ rằng dạy tốt là dạy gọn gàng, đúng giờ, không để chậm nội dung.

Nhưng có một thời điểm, tôi bắt đầu tự hỏi: liệu đi nhanh có thực sự đồng nghĩa với hiệu quả? Và câu hỏi đó khiến tôi nhìn lại cách dạy của chính mình.

Khi giáo viên quen với nhịp của mình hơn là nhịp của lớp

Sau nhiều năm đứng lớp, giáo viên thường hình thành một nhịp dạy quen thuộc. Nhịp đó dựa trên sự hiểu bài của giáo viên, sự quen tay khi tổ chức hoạt động và mong muốn hoàn thành kế hoạch.

Vấn đề là, nhịp của giáo viên không phải lúc nào cũng trùng với nhịp của học sinh. Khi giáo viên quen với việc đi nhanh, họ dễ quên rằng học sinh cần thêm thời gian để suy nghĩ, để thử, và để hiểu theo cách của riêng mình.

Giáo viên quen với nhịp dạy sôi nổi 

Làm chậm lại không phải là tụt lùi

Ban đầu, tôi cũng lo ngại rằng nếu làm chậm nhịp dạy, mình sẽ không kịp chương trình. Nhưng khi thử chậm lại ở những điểm cần thiết, tôi nhận ra rằng làm chậm không đồng nghĩa với tụt lùi.

Ngược lại, khi học sinh hiểu bài ngay trong lớp, những phần tiếp theo lại diễn ra nhẹ nhàng và nhanh hơn. Chậm ở đầu có thể giúp tiết kiệm thời gian về sau.

Những dấu hiệu cho thấy lớp học cần chậm lại

Có những tín hiệu rất rõ mà trước đây tôi thường bỏ qua:

• Học sinh trả lời vội vàng nhưng thiếu chắc chắn
• Một số em làm theo bạn bên cạnh mà không hiểu rõ
• Lớp học im lặng kéo dài sau câu hỏi
• Nhiều ánh mắt theo kịp, nhưng không thật sự tập trung

Những dấu hiệu này cho thấy lớp học cần thêm thời gian. Nếu giáo viên vẫn tiếp tục đẩy nhanh, khoảng cách giữa người dạy và người học sẽ ngày càng lớn.

Khi giáo viên cho phép mình dừng lại

Có một tiết học, thay vì tiếp tục theo kế hoạch, tôi quyết định dừng lại lâu hơn ở một nội dung mà học sinh còn lúng túng. Tôi cho các em thêm thời gian suy nghĩ, trao đổi và hỏi lại.

Quyết định đó khiến tiết học chậm hơn so với dự kiến, nhưng đổi lại, học sinh hiểu bài rõ ràng hơn và tham gia tích cực hơn. Khi ấy, tôi nhận ra rằng việc dừng lại đúng lúc có thể “cứu” cả tiết học.

Tôi quyết định dừng lại lâu hơn ở một nội dung mà học sinh còn lúng túng.

Áp lực khiến giáo viên ngại làm chậm

Một lý do khiến giáo viên ngại làm chậm là áp lực từ bên ngoài: tiến độ chương trình, kế hoạch kiểm tra, đánh giá. Trong bối cảnh đó, việc chậm lại đôi khi bị hiểu là thiếu chủ động hoặc chưa kiểm soát tốt tiết học.

Tuy nhiên, nếu chỉ chạy theo tiến độ mà bỏ qua mức độ tiếp thu của học sinh, giáo viên có thể hoàn thành kế hoạch nhưng không hoàn thành mục tiêu dạy học thực sự.

Chậm lại để quan sát nhiều hơn

Khi giáo viên cho phép mình dạy chậm lại, họ có thêm thời gian để quan sát lớp học. Những chi tiết nhỏ trước đây dễ bị bỏ qua bắt đầu trở nên rõ ràng hơn: ai đang gặp khó khăn, ai đang mất tập trung, ai cần được khích lệ.

Sự quan sát này giúp giáo viên điều chỉnh kịp thời và tạo ra những thay đổi phù hợp với lớp học, thay vì chỉ làm theo kế hoạch đã định sẵn.

Dạy chậm giúp học sinh tự tin hơn

Một lợi ích rõ rệt của việc làm chậm là học sinh có thêm thời gian để tham gia. Những em thường im lặng bắt đầu dám giơ tay. Những em học chậm không còn cảm giác bị bỏ lại phía sau.

Khi học sinh không phải chạy theo nhịp dạy quá nhanh, các em học với tâm thế thoải mái hơn. Sự tự tin đó là nền tảng quan trọng để việc học diễn ra hiệu quả.

Dạy học không phải là cuộc đua

Qua trải nghiệm của mình, tôi nhận ra rằng dạy học không phải là cuộc đua về tốc độ. Không có phần thưởng nào cho việc “đi nhanh nhất”, nhưng có giá trị lớn cho việc đi đúng nhịp với học sinh.

Khi giáo viên coi tiết học là một hành trình đồng hành, họ sẽ sẵn sàng điều chỉnh tốc độ để phù hợp với lớp học, thay vì ép lớp học chạy theo mình.

Dạy học không phải là cuộc đua về tốc độ.

Khi làm chậm lại trở thành lựa chọn có ý thức

Dạy học tốt đôi khi không nằm ở việc thêm hoạt động mới hay đổi mới hình thức, mà nằm ở việc biết khi nào cần chậm lại. Đó là một lựa chọn có ý thức, dựa trên sự quan sát và hiểu biết về lớp học.

Lựa chọn này đòi hỏi giáo viên phải tin vào kinh nghiệm của mình và đặt người học lên trên áp lực tiến độ.

Đi chậm để đi xa hơn

Nhìn lại, tôi biết ơn những lần dám làm chậm lại trong lớp học. Nhờ đó, tôi hiểu học sinh rõ hơn, dạy học nhẹ nhàng hơn và cảm thấy vững vàng hơn trong nghề.

Dạy học tốt không phải lúc nào cũng là đi nhanh, mà đôi khi là dám chậm lại đúng lúc. Khi giáo viên làm được điều đó, lớp học sẽ có cơ hội tiến xa hơn, theo một cách bền vững và ý nghĩa hơn.

Một giáo viên giỏi không nằm ở số lượng sáng kiến