Giáo viên có thật sự cần đổi mới trong mọi tiết học?

Giáo viên có thật sự cần đổi mới trong mọi tiết học?

Khi “đổi mới” trở thành áp lực vô hình

Trong những năm gần đây, hai chữ đổi mới xuất hiện dày đặc trong các buổi sinh hoạt chuyên môn, hội thảo giáo dục và cả trong những cuộc trò chuyện giữa giáo viên với nhau. Đổi mới phương pháp, đổi mới hình thức tổ chức, đổi mới cách tiếp cận học sinh… Dường như nếu một tiết học không có yếu tố mới mẻ nào đó, giáo viên sẽ cảm thấy chưa yên tâm.

Tôi từng ở trong tâm thế ấy. Trước mỗi tiết dạy, tôi tự hỏi: “Hôm nay mình sẽ đổi mới ở chỗ nào?”. Và có lúc, chính câu hỏi đó khiến tôi quên mất một điều quan trọng hơn: tiết học này học sinh cần gì nhất?

Khi đổi mới trở thành mục tiêu thay vì phương tiện

Ban đầu, đổi mới giúp tôi hứng khởi hơn khi dạy học. Tôi thử nhiều cách tổ chức khác nhau, thay đổi hình thức hoạt động, tìm kiếm những cách tiếp cận mới. Nhưng dần dần, tôi nhận ra rằng khi đổi mới trở thành mục tiêu, tiết học bắt đầu mất đi sự tự nhiên.

Có những tiết học mà tôi cố gắng đưa vào một hoạt động mới chỉ để “khác với lần trước”, trong khi học sinh vẫn cần thêm thời gian để củng cố nội dung cũ. Khi đó, đổi mới không còn phục vụ việc học, mà vô tình trở thành gánh nặng cho cả giáo viên lẫn học sinh.

Đổi mới đúng cách, đúng phương pháp thì mới thay đổi được chất lượng

Không phải tiết học nào cũng cần đổi mới

Sau nhiều năm đứng lớp, tôi dần nhận ra rằng không phải tiết học nào cũng cần đổi mới. Có những nội dung học sinh cần sự lặp lại, cần được thực hành nhiều lần theo một cách quen thuộc để hình thành kỹ năng.

Đối với học sinh tiểu học, sự ổn định đôi khi quan trọng hơn sự mới lạ. Khi các em quen với nhịp học, quen với cách tổ chức, các em cảm thấy an toàn hơn và dễ tập trung hơn. Nếu giáo viên liên tục thay đổi hình thức mà không có lý do rõ ràng, học sinh có thể bị phân tán và khó theo kịp.

Đổi mới vì học sinh hay vì kỳ vọng bên ngoài?

Một câu hỏi mà tôi tự đặt ra cho mình là: mình đang đổi mới vì học sinh, hay vì những kỳ vọng bên ngoài? Có những lúc, mong muốn thể hiện sự sáng tạo hoặc đáp ứng yêu cầu đánh giá khiến giáo viên vô thức ưu tiên hình thức hơn nội dung.

Khi nhìn lại, tôi nhận ra rằng những tiết học hiệu quả nhất không phải lúc nào cũng là những tiết học “nhiều đổi mới nhất”. Đó thường là những tiết học mà giáo viên hiểu rõ lớp học, biết lúc nào cần giữ nguyên, lúc nào cần điều chỉnh.

Những tiết học hiệu quả nhất không phải lúc nào cũng là những tiết học “nhiều đổi mới nhất”

Đổi mới cần đúng lúc và đúng chỗ

Điều quan trọng không phải là đổi mới nhiều hay ít, mà là đổi mới đúng lúc và đúng chỗ. Có những thời điểm, một thay đổi nhỏ trong cách đặt câu hỏi hay cách tương tác cũng đủ tạo ra sự khác biệt. Ngược lại, có những tiết học, việc giữ nguyên cách tổ chức quen thuộc lại giúp học sinh học tốt hơn.

Khi giáo viên hiểu rõ mục tiêu của bài học và trạng thái của lớp học, họ sẽ biết lúc nào đổi mới là cần thiết, và lúc nào nên giữ sự ổn định.

Khi đổi mới gây mệt mỏi cho cả giáo viên và học sinh

Tôi từng trải qua giai đoạn cảm thấy mệt mỏi vì phải liên tục nghĩ ra cái mới. Mỗi tiết học đều trở thành một bài toán: làm sao để khác đi, làm sao để sáng tạo hơn. Trong khi đó, học sinh cũng có dấu hiệu mệt mỏi khi phải liên tục thích nghi với những cách học khác nhau.

Chỉ khi cho phép bản thân không phải tiết nào cũng đổi mới, tôi mới thấy nhẹ nhõm hơn. Và chính sự nhẹ nhõm đó giúp tôi tập trung nhiều hơn vào việc quan sát học sinh và điều chỉnh kịp thời.

Đổi mới không phải là thay đổi mọi thứ

Một điều tôi học được là: đổi mới không có nghĩa là thay đổi toàn bộ cách dạy. Đôi khi, đổi mới chỉ đơn giản là thay đổi cách lắng nghe học sinh, thay đổi cách phản hồi, hoặc thay đổi nhịp độ của tiết học.

Những thay đổi nhỏ này không ồn ào, không dễ nhận thấy từ bên ngoài, nhưng lại có tác động rõ rệt đến trải nghiệm học tập của học sinh.

Khi giáo viên cho phép mình dạy “bình thường”

Có một thời điểm, tôi cho phép mình dạy những tiết học “bình thường”, không cố gắng tạo ra điểm nhấn đặc biệt nào. Tôi tập trung vào việc học sinh hiểu bài, tham gia và cảm thấy thoải mái trong lớp học.

Thật bất ngờ, nhiều tiết học như vậy lại diễn ra rất hiệu quả. Học sinh tập trung hơn, tương tác nhiều hơn, và bản thân tôi cũng cảm thấy tự tin hơn trong vai trò của mình.

Khi giáo viên cho phép mình dạy “bình thường”, học sinh tập trung hơn, tương tác nhiều hơn

Đổi mới nên xuất phát từ nhu cầu thật

Từ trải nghiệm của mình, tôi tin rằng đổi mới chỉ thực sự có ý nghĩa khi xuất phát từ nhu cầu thật của lớp học. Khi giáo viên nhận ra một cách dạy chưa phù hợp, đổi mới là cần thiết. Nhưng khi cách dạy hiện tại vẫn đang hiệu quả, việc giữ ổn định cũng là một lựa chọn đúng đắn.

Đổi mới không nên trở thành áp lực hay tiêu chí để đánh giá năng lực giáo viên, mà nên là công cụ hỗ trợ cho việc học của học sinh.

Kết luận: Đổi mới là lựa chọn, không phải nghĩa vụ

Giáo viên không cần đổi mới trong mọi tiết học. Điều quan trọng hơn là biết khi nào cần đổi mới và khi nào nên giữ nguyên. Một tiết học hiệu quả không được quyết định bởi mức độ mới lạ, mà bởi mức độ phù hợp với học sinh.

Khi giáo viên thoát khỏi áp lực phải đổi mới liên tục, họ sẽ dạy học với tâm thế nhẹ nhàng hơn, linh hoạt hơn. Và chính trong sự cân bằng đó, việc đổi mới mới thực sự phát huy giá trị của nó.

Khi áp lực thi đua làm lu mờ chất lượng giờ dạy