Một giáo viên giỏi không nằm ở số lượng sáng kiến.

Khi con số dần trở thành thước đo ngầm

Trong môi trường giáo dục, cụm từ sáng kiến xuất hiện ngày càng nhiều. Sáng kiến trong dạy học, sáng kiến trong quản lý lớp, sáng kiến ứng dụng công nghệ… Ở nhiều nơi, số lượng sáng kiến vô tình trở thành một thước đo để đánh giá năng lực giáo viên.

Tôi từng ở trong vòng xoáy đó. Mỗi năm, tôi tự hỏi mình đã có bao nhiêu sáng kiến, đã “đủ” hay chưa. Và rồi có lúc, tôi nhận ra mình đang dành nhiều thời gian để nghĩ về con số, hơn là nghĩ về chất lượng thực sự của những giờ dạy.

Khi sáng kiến trở thành mục tiêu phải đạt

Sáng kiến, về bản chất, là những cải tiến xuất phát từ thực tế dạy học. Nhưng khi chúng gắn với chỉ tiêu, đánh giá và thi đua, sáng kiến dễ bị hiểu theo một nghĩa khác: thứ cần phải có để hoàn thiện hồ sơ.

Khi đó, giáo viên có thể rơi vào trạng thái chạy theo số lượng. Viết thêm một sáng kiến mới trở thành mục tiêu rõ ràng hơn việc dành thời gian quan sát lớp học hay điều chỉnh cách dạy cho phù hợp với học sinh.

Sáng kiến hay, chất lượng đòi hỏi phải có thời gia nghiên cứu và áp dụng

Số lượng không phản ánh được chiều sâu nghề nghiệp

Có giáo viên mỗi năm đều có sáng kiến mới. Nhưng cũng có giáo viên nhiều năm liền không viết thêm sáng kiến nào, chỉ lặng lẽ điều chỉnh cách dạy, cách tương tác với học sinh từng ngày.

Qua thời gian, tôi nhận ra rằng chiều sâu nghề nghiệp không thể đo bằng số lượng sáng kiến. Một giáo viên có thể chỉ có một vài cải tiến nhỏ, nhưng nếu những cải tiến đó được áp dụng nhất quán và mang lại hiệu quả lâu dài cho học sinh, thì giá trị của chúng không hề nhỏ.

Những điều không được gọi tên là sáng kiến

Trong lớp học, có rất nhiều điều giáo viên làm hằng ngày nhưng không bao giờ được gọi là sáng kiến:

• Nhận ra khi học sinh bắt đầu mệt để điều chỉnh nhịp dạy
• Biết lúc nào nên dừng lại để lắng nghe lớp học
• Thay đổi cách phản hồi để học sinh tự tin hơn
• Giữ sự kiên nhẫn trong những tình huống khó khăn

Những điều này không dễ ghi chép thành sáng kiến, nhưng lại ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng dạy học.

Giáo viên dạy hay là biết lúc nào nên dừng lại để lắng nghe lớp học

Khi giáo viên giỏi thể hiện qua sự ổn định

Một điều tôi học được sau nhiều năm là: giáo viên giỏi thường tạo ra sự ổn định cho lớp học. Học sinh cảm thấy an toàn, quen thuộc và tin tưởng vào cách dạy của giáo viên.

Sự ổn định này không đến từ việc liên tục thay đổi hay liên tục có sáng kiến mới, mà đến từ việc giáo viên hiểu rõ lớp học của mình và duy trì những cách làm phù hợp. Đó là một dạng “năng lực thầm lặng” mà con số không thể phản ánh.

Sáng kiến chỉ có ý nghĩa khi xuất phát từ lớp học

Khi sáng kiến xuất phát từ nhu cầu thật của lớp học, nó thường hình thành rất tự nhiên. Giáo viên gặp khó khăn, thử điều chỉnh, quan sát kết quả và rút ra cách làm phù hợp hơn.

Ngược lại, khi sáng kiến được tạo ra để đủ hồ sơ, nó dễ trở thành một văn bản tách rời khỏi thực tế. Giá trị của sáng kiến lúc này không nằm ở việc nó giúp học sinh học tốt hơn, mà ở việc nó có đáp ứng yêu cầu đánh giá hay không.

Khi giáo viên bắt đầu so sánh mình với người khác

Một hệ quả khác của việc coi trọng số lượng sáng kiến là sự so sánh. Giáo viên dễ tự hỏi vì sao mình ít sáng kiến hơn đồng nghiệp, vì sao hồ sơ của mình không “dày” bằng người khác.

Sự so sánh này có thể khiến giáo viên mất tự tin, trong khi thực tế họ vẫn đang dạy học rất hiệu quả. Khi quá chú ý đến con số, giáo viên dễ bỏ quên những giá trị mà mình đang tạo ra mỗi ngày trong lớp học.

Năng lực thật nằm ở việc học sinh tiến bộ ra sao

Theo tôi, nếu cần một thước đo cho năng lực giáo viên, thì đó nên là sự tiến bộ của học sinh theo thời gian. Không phải tiến bộ nào cũng thể hiện bằng điểm số, mà còn ở sự tự tin, chủ động và thái độ học tập tích cực hơn.

Những thay đổi này không thể gói gọn trong một sáng kiến hay một báo cáo, nhưng lại là minh chứng rõ ràng nhất cho hiệu quả dạy học.

Năng lực giáo viên được đánh giá từ sự tiến bộ của học sinh theo thời gian

Khi giáo viên dám tập trung vào chất lượng thay vì con số

Có một thời điểm, tôi quyết định không đặt nặng việc phải có thêm sáng kiến mới. Thay vào đó, tôi dành nhiều thời gian hơn để quan sát lớp học, trò chuyện với học sinh và điều chỉnh cách dạy từng chút một.

Điều này giúp tôi dạy học với tâm thế nhẹ nhàng hơn. Tôi không còn bị áp lực phải “có thêm” mà tập trung vào việc “làm tốt hơn”. Và chính sự thay đổi này lại giúp chất lượng giờ dạy cải thiện rõ rệt.

Sáng kiến là kết quả, không phải đích đến

Sáng kiến, nếu có, nên là kết quả của một quá trình dạy học nghiêm túc và có chiều sâu. Khi giáo viên dạy tốt, hiểu lớp học và sẵn sàng điều chỉnh, sáng kiến sẽ xuất hiện một cách tự nhiên.

Ngược lại, nếu coi sáng kiến là đích đến, giáo viên rất dễ bỏ qua những yếu tố quan trọng nhất của nghề: sự thấu hiểu học sinh và trách nhiệm với lớp học của mình.

Giáo viên giỏi được nhận ra trong lớp học, không phải trên giấy

Một giáo viên giỏi không được quyết định bởi số lượng sáng kiến họ viết ra, mà bởi những gì diễn ra hằng ngày trong lớp học của họ. Học sinh có được lắng nghe không, có tiến bộ không, có cảm thấy an toàn và được tôn trọng không – đó mới là những câu hỏi quan trọng.

Khi giáo viên trả lại đúng vị trí cho sáng kiến và tập trung vào chất lượng dạy học thực sự, nghề dạy học sẽ trở nên bền vững và ý nghĩa hơn rất nhiều.

Dạy học tốt đôi khi là dám làm chậm lại