Khi áp lực thi đua làm lu mờ chất lượng giờ dạy

Khi tiết học không còn là trung tâm

Có một giai đoạn, tôi bước vào lớp với rất nhiều suy nghĩ trong đầu: hôm nay tiết này có đạt yêu cầu không, hoạt động đã đủ chưa, hình thức tổ chức có mới không, hồ sơ sau giờ dạy có “đẹp” không. Những câu hỏi đó xuất hiện trước cả việc nghĩ xem học sinh hôm nay đang ở trạng thái nào.

Chỉ sau này nhìn lại, tôi mới nhận ra rằng áp lực thi đua đã khiến trọng tâm của tiết học dịch chuyển. Thay vì tập trung vào việc học sinh học được gì, giáo viên bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến việc tiết dạy trông như thế nào trong mắt người khác.

Khi thi đua vô tình trở thành mục tiêu

Thi đua vốn được đặt ra với mong muốn khuyến khích giáo viên đổi mới và nâng cao chất lượng dạy học. Tuy nhiên, trong thực tế, có lúc thi đua lại trở thành mục tiêu tự thân. Giáo viên cố gắng đạt tiêu chí, hoàn thành chỉ tiêu, đáp ứng yêu cầu đánh giá, đôi khi quên mất rằng mục tiêu cuối cùng của tiết học vẫn là người học.

Khi đó, tiết học dễ bị chi phối bởi những yếu tố bên ngoài: hình thức trình bày, số lượng hoạt động, mức độ “đổi mới” thể hiện ra ngoài. Những yếu tố này không sai, nhưng nếu đặt lên trên việc học sinh hiểu bài, chúng có thể làm lệch hướng dạy học.

Khi áp lực thi đua làm lu mờ chất lượng giờ dạy

Những dấu hiệu cho thấy giờ dạy đang bị áp lực chi phối

Có những dấu hiệu rất quen thuộc mà nhiều giáo viên từng trải qua:

• Tiết học được thiết kế quá nhiều hoạt động, thời gian bị chia nhỏ
• Giáo viên nói nhiều hơn để “kịp” nội dung
• Học sinh tham gia theo khuôn mẫu, làm theo yêu cầu hơn là hiểu bản chất
• Cuối giờ, giáo viên hoàn thành đủ kế hoạch nhưng học sinh vẫn còn lúng túng

Những dấu hiệu này cho thấy giờ dạy đang phục vụ tiêu chí nhiều hơn là phục vụ việc học.

Khi giáo viên dạy để “được đánh giá”

Áp lực thi đua khiến nhiều giáo viên bước vào lớp với tâm thế “dạy để được đánh giá”. Khi đó, mỗi hoạt động đều mang thêm một gánh nặng: phải thể hiện được sự sáng tạo, phải đúng quy trình, phải tạo ấn tượng.

Trong tâm thế đó, giáo viên dễ bỏ qua những điều rất cơ bản: học sinh có theo kịp không, có hiểu không, có cần thêm thời gian không. Tiết học trở nên căng thẳng, không chỉ với giáo viên mà cả với học sinh.

Chất lượng giờ dạy không phải lúc nào cũng nhìn thấy ngay

Một nghịch lý là: những giờ dạy thực sự hiệu quả lại không phải lúc nào cũng nổi bật về hình thức. Có những tiết học diễn ra nhẹ nhàng, ít hoạt động nhưng học sinh hiểu bài sâu, nhớ lâu và tự tin hơn.

Ngược lại, có những tiết học rất “đẹp”, đầy đủ hoạt động, đúng quy trình, nhưng học sinh chỉ làm theo mà không thật sự nắm được kiến thức. Nếu chỉ nhìn vào hình thức, những tiết học này dễ được đánh giá cao, nhưng về lâu dài, hiệu quả học tập lại không tương xứng.

Nếu chạy đua theo hình thức thì chất lượng tiết dạy bị giảm

Khi giáo viên bắt đầu tự điều chỉnh

Sau một thời gian, tôi bắt đầu tự hỏi: mình đang dạy cho ai? Câu hỏi này giúp tôi nhìn lại cách mình chuẩn bị và tổ chức giờ dạy.

Thay vì cố gắng đáp ứng mọi tiêu chí thi đua, tôi tập trung nhiều hơn vào việc học sinh hiểu bài đến đâu, phản ứng như thế nào, và có hứng thú không. Có những tiết học tôi chấp nhận giản lược hình thức, giảm bớt hoạt động để dành thời gian cho học sinh trao đổi và suy nghĩ.

Điều bất ngờ là, khi tôi dạy với tâm thế đó, tiết học trở nên tự nhiên hơn, và học sinh tham gia tích cực hơn.

Thi đua không sai, nhưng không nên lấn át lớp học

Cần nói rõ rằng thi đua không phải là điều tiêu cực. Nó có thể tạo động lực, khuyến khích giáo viên đổi mới và học hỏi lẫn nhau. Vấn đề chỉ xuất hiện khi thi đua lấn át mục tiêu cốt lõi của dạy học.

Khi giáo viên cảm thấy áp lực phải thể hiện, họ dễ mất đi sự linh hoạt cần thiết trong lớp học. Ngược lại, khi coi thi đua là động lực phụ trợ, giáo viên có thể dạy học với tâm thế thoải mái và chủ động hơn.

Vai trò của sự cân bằng trong dạy học

Qua trải nghiệm của mình, tôi nhận ra rằng sự cân bằng là yếu tố quan trọng nhất. Cân bằng giữa yêu cầu bên ngoài và nhu cầu thực tế của học sinh. Cân bằng giữa đổi mới hình thức và đảm bảo nội dung cốt lõi.

Khi giáo viên giữ được sự cân bằng này, giờ dạy sẽ vừa đáp ứng được yêu cầu chung, vừa đảm bảo chất lượng thực sự cho người học.

Cân bằng là yếu tố quan trọng nhất

Điều tôi học được từ những giờ dạy “chưa hoàn hảo”

Những giờ dạy mà tôi cảm thấy chưa hoàn hảo về hình thức lại giúp tôi học được nhiều nhất. Tôi học được cách lắng nghe lớp học, cách điều chỉnh linh hoạt và cách đặt học sinh vào vị trí trung tâm.

Chính những trải nghiệm đó giúp tôi hiểu rằng chất lượng giờ dạy không nằm ở việc đạt bao nhiêu tiêu chí, mà nằm ở việc học sinh tiếp thu được bao nhiêu.

Kết luận: Đưa lớp học trở lại đúng vị trí của nó

Áp lực thi đua có thể khiến giáo viên vô tình xa rời mục tiêu ban đầu của nghề dạy học. Khi điều đó xảy ra, lớp học không còn là trung tâm, mà trở thành “sân khấu” để thể hiện.

Để giữ được chất lượng giờ dạy, giáo viên cần dũng cảm đưa lớp học trở lại đúng vị trí của nó: nơi học sinh học, hiểu và phát triển, chứ không chỉ là nơi đáp ứng các tiêu chí đánh giá.

Giáo viên có thật sự cần đổi mới trong mọi tiết học?