Dùng AI tạo trò chơi "Đi tìm sự khác biệt": Tuyệt chiêu trị mất tập trung

     Bài viết chia sẻ cách sáng tạo nội dung trong dạy học

     Tác giả: Lê Hồng Minh (lehongminh.vn)

    Trong một buổi học, 2 tiết sau luôn là một thử thách lòng kiên nhẫn của người giáo viên. Bởi thời điểm này đa số học sinh đã mệt, tỉ lệ tập trung rất thấp nên thường ảnh hưởng đến chất lượng tiết dạy của mỗi giáo viên. Tôi biết, nếu lúc này mình mở miệng nói: "Các con trật tự, mở sách giáo khoa trang...", thì đó sẽ là thất bại đầu tiên của tiết dạy. Trẻ tiểu học không thiếu sự thông minh, cái các em thiếu chính là sự tập trung đủ lâu để đi sâu vào kiến thức.

Chính vì vậy với mục đích là giúp các em trở lại trạng thái như ban đầu thì không thể nói hoặc la mắng,.. mà phải tìm phương án hấp dẫn để thu hút các em. Phải tạo ra sự khác biệt để các em lấy lại tinh thần và tiếp tục học tập. Và tôi đã tìm thấy một đồng minh bất ngờ: Trí tuệ nhân tạo (AI). Không phải những robot cao siêu, mà là một "lỗi lầm" thú vị của AI giúp tôi tạo ra trò chơi "Đi tìm sự khác biệt" độc bản, khiến cả lớp 3A của tôi phải nín thở vì phấn khích.

Mình mất nhiều thời gian mới tìm ra được phương án thích hợp giúp học sinh tập trung trở lại

Điều đặc biệt mang tên "Mất tập trung" và sự cũ kỹ của học liệu

Trong suốt 30 năm đứng lớp, tôi đã thử đủ mọi cách để duy trì kỷ luật tích cực. Từ việc khen thưởng bằng sticker đến những câu chuyện kể ngẫu hứng. Tuy nhiên, trẻ em thời nay – thế hệ lớn lên với YouTube và TikTok – có một ngưỡng kích thích thị giác rất cao. Những bức tranh minh họa trong sách giáo khoa, dù đẹp, nhưng đã quá quen thuộc và tĩnh lặng.

Tôi thường lên mạng tìm các trò chơi "Find the Differences" (Tìm điểm khác biệt) để in cho học sinh làm bài tập khởi động. Nhưng có một vấn đề nan giải:

• Thứ nhất, hình ảnh trên mạng thường mờ, không đồng nhất về phong cách.

• Thứ hai, chúng không liên quan gì đến bài học. Nếu tôi dạy về bảo vệ môi trường, tôi không muốn học sinh tìm điểm khác biệt trên một bức tranh về siêu nhân.

• Và quan trọng nhất, lũ trẻ bây giờ "tinh" lắm, nhiều em đã chơi nát những bộ hình đó trên các ứng dụng điện thoại của bố mẹ.

Tôi tự hỏi: "Tại sao mình không tự tạo ra những bức tranh mà ở đó, nhân vật chính là... chính các em, hoặc là những bối cảnh thân thuộc ngay tại ngôi trường này?". Đó là lúc tôi tìm đến AI tạo ảnh.

Bước ngoặt từ một "lỗi sai" của máy tính.

Tôi mở Canva và thử nghiệm tính năng Magic Media (tạo ảnh từ văn bản). Ban đầu, tôi khá bực mình. Tôi yêu cầu nó tạo ra hai bức ảnh giống hệt nhau về một chú chó đang ngồi đọc sách dưới gốc cây đa để làm học liệu. Nhưng máy tính – vốn dĩ là một thực thể sáng tạo dựa trên xác suất – không bao giờ cho ra hai kết quả giống hệt 100%.

Lần đầu tiên, nó vẽ chú chó bên trái đeo kính, chú chó bên phải... không đeo kính. Lần thứ hai, nó vẽ thêm một quả táo rơi cạnh gốc cây ở bức tranh bên phải, còn bên trái thì không.

Tôi định gõ lệnh để mắng nó là "Làm sai rồi!", nhưng bỗng nhiên, tôi dừng lại. Một luồng điện chạy dọc sống lưng. Chẳng phải đây chính là thứ tôi đang tìm kiếm sao? Thay vì tốn hàng giờ đồng hồ dùng Photoshop để cắt ghép, xóa bỏ chi tiết nhằm tạo ra sự khác biệt, thì nay AI đã làm điều đó giúp tôi chỉ trong 5 giây, một cách hoàn toàn ngẫu nhiên và nghệ thuật.

Tôi nhận ra: Sự bất lực của AI trong việc sao chép nguyên bản chính là món quà vô giá cho giáo viên.

Mình phát hiện và tạo được trò chơi "Đi tìm sự khác biệt"

Kỹ thuật "Prompt" để tạo trò chơi trong 30 giây.

Để có được một bộ học liệu chuẩn, tôi đã rút ra một công thức mà tôi tạm gọi là "Parallel Prompting" (Lệnh song song). Tôi sẽ chia sẻ thật chi tiết để các đồng nghiệp có thể áp dụng ngay:

Thay vì viết: "Vẽ hai bức ảnh khác nhau", tôi viết:

"Tạo một bức ảnh khổ ngang, chia làm hai phần trái và phải bởi một đường kẻ mờ. Cả hai phần đều mô tả một lớp học tiểu học Việt Nam, có thầy giáo già và các em học sinh đang say sưa thảo luận về bảo vệ nguồn nước. Hãy cố tình tạo ra 5-7 điểm khác biệt nhỏ giữa hai phần tranh về màu sắc đồ vật, số lượng bút trên bàn và biểu cảm của các nhân vật."

Kết quả hiện ra khiến tôi ngỡ ngàng. Một bức tranh rực rỡ, mang hơi thở của chính lớp học tôi đang dạy, nhưng lại ẩn chứa những "cái bẫy" tinh vi.

Kết quả thật bất ngờ: Khi AI "chạm" vào cảm xúc.

Tôi trở lại với lớp 3A hôm đó. Thay vì lời nhắc nhở trật tự thường lệ, tôi lặng lẽ bật máy chiếu.

Màn hình hiện lên hai bức tranh rực rỡ. Tôi nói nhẹ nhàng: "Hôm nay, thầy có một thử thách dành cho những thợ săn ảnh tài ba nhất lớp 3A. Trên màn hình là hai bức tranh về tiết học bảo vệ môi trường của chúng mình. Có 5 điểm khác biệt cực kỳ nhỏ đang trốn tìm. Ai tìm thấy trước, người đó sẽ là 'Đội trưởng xanh' của tuần này."

Cả lớp im phăng phắc. Sự im lặng này không phải do sợ hãi, mà là sự im lặng của sự tập trung cao độ. Những đôi mắt nheo lại, những cái cổ rướn lên. Bạn Nam – một cậu bé vốn hiếu động, chưa bao giờ ngồi yên quá 5 phút – bỗng nhiên đứng phắt dậy, tay chỉ vào màn hình: "Thầy ơi! Cái bạn nhỏ ở tranh bên phải không có cái huy hiệu trên ngực áo!"

Cả lớp ồ lên. Tiếng vỗ tay vang dội. Sau đó là bạn Lan, bạn Tú... cứ thế, cuộc truy tìm diễn ra sôi nổi.

Điều kỳ diệu là gì? Khi các em soi kỹ bức tranh để tìm điểm khác biệt, các em vô tình quan sát cực kỹ những chi tiết tôi đã lồng ghép: những hành động nhặt rác đúng cách, những biển báo tiết kiệm nước... AI đã giúp tôi "neo" thị giác của các em vào nội dung bài học một cách tự nhiên nhất.

Mình tổ chức thành công trò chơi và lấy lại sự tập trung cho hoc sinh

Tại sao mẹo này lại thực chiến và hiệu quả hơn mọi phần mềm?

Nhiều người sẽ bảo: "Ôi dồi, trò này xưa như trái đất". Đúng, trò chơi thì cũ, nhưng cách chúng ta tạo ra nó và ngữ cảnh chúng ta dùng nó là hoàn toàn mới.

1. Tính cá nhân hóa tuyệt đối: Bạn có thể yêu cầu AI vẽ nhân vật mặc đồng phục đúng màu của trường bạn. Bạn có thể yêu cầu nó vẽ bối cảnh là cổng trường có cây phượng vĩ già. Khi học sinh thấy "mình" trong đó, sự tập trung sẽ tăng gấp bội.

2. Tiết kiệm thời gian khủng khiếp: Thay vì lục tìm trên Google hàng tiếng đồng hồ, bạn chỉ mất 1 phút để có một học liệu mới tinh, chưa từng xuất hiện trên internet.

3. Tương tác đa chiều: Sau khi tìm xong, tôi thường hỏi: "Tại sao AI lại vẽ thiếu cái thùng rác ở tranh bên phải nhỉ? Nếu thiếu nó, lớp học sẽ ra sao?". Từ một trò chơi thị giác, tôi chuyển hướng sang thảo luận bài học một cách mượt mà.

Triết lý đằng sau những điểm khác biệt

Làm nghề giáo hơn 30 năm, tôi nhận ra công nghệ suy cho cùng cũng chỉ là một viên phấn hiện đại hơn mà thôi. Nếu người thầy không có tâm, thì dù có dùng đến AI siêu việt đến đâu, bài giảng vẫn sẽ nguội lạnh.

Việc tôi dùng AI để tạo trò chơi "Đi tìm sự khác biệt" không chỉ là để mua vui cho học sinh. Đó là cách tôi nói với các con rằng: Thầy quan tâm đến sự mệt mỏi của các con, thầy tôn trọng trí thông minh của các con và thầy luôn nỗ lực để mỗi phút ở lớp của các con là một phút đáng giá.

Khi chúng ta khơi dậy được sự tập trung bằng niềm vui, kiến thức sẽ tự động tìm đường đi vào tâm trí học sinh mà không cần đến bất kỳ sự cưỡng ép nào.

Gợi ý cho đồng nghiệp khi triển khai trên lớp

Nếu bạn muốn thử ứng dụng mẹo này vào ngày mai, đây là vài kinh nghiệm xương máu của tôi:

• Đừng làm quá khó: Với học sinh lớp 1, lớp 2, hãy tạo ra những điểm khác biệt lớn về màu sắc (ví dụ cái mũ màu đỏ và màu xanh). Với lớp 4, lớp 5, hãy làm khó hơn về số lượng hoặc vị trí đồ vật.

• Kết hợp in ấn: Nếu lớp không có máy chiếu, hãy in ra khổ A3. Chia lớp thành các nhóm và để các em dùng bút màu khoanh tròn. Cảm giác được chạm vào bức tranh "do AI vẽ riêng cho lớp mình" sẽ khiến các em rất tự hào.

• Luôn có phần thưởng: Không cần bánh kẹo, đôi khi chỉ là một tràng pháo tay hoặc quyền được chọn bài hát cho giờ ra chơi cũng đủ để các em "cháy" hết mình.

Lời kết.

Trí tuệ nhân tạo không đáng sợ như người ta vẫn tưởng. Nó cũng không thay thế được những lời giảng ấm áp của người thầy. Nhưng nếu biết cách "cưỡi" trên con sóng công nghệ, giáo viên chúng mình sẽ đỡ vất vả hơn rất nhiều trong việc chinh phục trái tim và khối óc của trẻ thơ.

Bài viết này tôi chia sẻ lên đây, không phải để khoe một thành tựu công nghệ, mà là để gửi gắm một niềm tin: Mỗi giáo viên đều có thể trở thành một phù thủy trong lớp học của mình, chỉ cần chúng ta dám thay đổi và dám chơi cùng học trò.

Hy vọng câu chuyện về những bức tranh 'lỗi' của tôi sẽ tiếp thêm nguồn cảm hứng cho quý thầy cô trong những tiết dạy chiều thứ Sáu rực nắng. Để tiếp tục làm chủ công nghệ và biến các tiết học trở nên bùng nổ hơn, thầy cô có thể tham khảo thêm [Ứng dụng ChatGPT viết sáng kiến kinh nghiệm đạt chất lượng cao] nhằm tiết kiệm thời gian và tối ưu hóa hồ sơ sổ sách của mình