Bí quyết dạy Tập đọc lớp 5 Tiết 1: Quy trình thực tiện chuẩn giúp học sinh hứng thú hơn

Hơn 30 năm gắn bó với bảng đen phấn trắng, tôi đã đi qua biết bao mùa thay sách. Mỗi lần cầm trên tay bộ sách mới, cảm giác lo lắng xen lẫn hào hứng lại ùa về như những ngày đầu mới vào nghề. Năm nay, khi cùng đồng nghiệp triển khai chương trình Tiếng Việt 5 bộ sách "Kết nối tri thức với cuộc sống", tôi nhận thấy một nỗi băn khoăn chung: Làm sao để gói gọn quy trình dạy tập đọc tiết đầu tuần trong 35 phút mà vẫn giúp học sinh "thấm" được vẻ đẹp của văn chương?

Thực tế, bài đọc thứ nhất trong tuần thường chỉ có một tiết. Nếu chúng ta không khéo léo điều phối, tiết dạy rất dễ rơi vào tình trạng "cháy giáo án" hoặc trở nên khô khan như một bản báo cáo. Hôm nay, tôi xin phép chia sẻ lại lộ trình "thực chiến" mà tôi đã đúc kết, hy vọng sẽ là một gợi ý giúp các bạn tự tin hơn trên bục giảng.

Khởi động: Đừng chỉ là "làm cho có"

Nhiều giáo viên thường xem nhẹ phần khởi động, đôi khi chỉ cho học sinh hát một bài rồi vào bài ngay. Nhưng với tôi, 5 phút đầu giờ là "thời điểm vàng" để đánh thức cảm xúc. Đối với bài đọc đầu tiên của tuần, nhiệm vụ quan trọng là giới thiệu chủ điểm.

Tôi nhớ những ngày đầu năm học, thay vì tổ chức trò chơi quá sôi động, tôi chọn cách cho các em nghe một đoạn nhạc nhẹ nhàng hoặc cùng xem những hình ảnh gợi mở về chủ đề. Tôi thường hỏi các em: "Năm nay các em đã là 'anh chị cả' trong trường, cảm giác của các em khi bước vào lớp cuối cấp khác gì so với những năm trước?". Khi tâm hồn trẻ nhỏ đã được khơi gợi, việc dẫn dắt vào bài đọc sẽ tự nhiên như dòng nước chảy, không chút gượng ép.

Tôi đã thực hiện tiết tập đọc chuẩn quy trình của chương tình GDPT 2018

Khám phá và Luyện đọc: Nghệ thuật của sự lắng nghe và điều phối

Bước vào phần khám phá, tôi thường đưa ra hai phương án tùy theo năng lực thực tế của học sinh trong lớp:

1. Phương án dành cho lớp có nhiều học sinh khá giỏi: Tôi sẽ mời một "chuyên gia nhí" lên đọc mẫu toàn bài. Việc bạn bè đọc cho nhau nghe tạo ra sự khích lệ rất lớn, giúp các em tự tin hơn. Sau đó, tôi mới là người nhận xét, chỉnh sửa và chốt lại cách đọc.

2. Phương án dành cho lớp đại trà: Tôi sẽ trực tiếp đọc mẫu. Khi tôi đọc, tôi không chỉ đọc đúng từ, đúng chữ mà tôi đang "diễn" bằng cả tâm hồn để làm gương cho các em về cách ngắt nghỉ, cao độ và sắc thái tình cảm của bài văn.

Chia đoạn và xử lý "điểm nghẽn" ngôn từ

Sau khi đọc mẫu, tôi tiến hành chia đoạn ngay trên màn hình tivi để học sinh dễ dàng theo dõi. Việc chia bài đọc thành các đoạn nhỏ giúp các em không bị ngợp và có cái nhìn tổng thể về cấu trúc văn bản.

Trong phần luyện đọc đúng, tôi tập trung vào hai "điểm nghẽn" chính:

• Luyện đọc từ khó: Tôi chọn lọc những từ ngữ dễ phát âm sai hoặc các từ địa phương để học sinh luyện đọc cá nhân.

• Xử lý câu dài: Tôi đưa ra các ví dụ cụ thể về câu dài trên màn hình, hướng dẫn các em cách ngắt nghỉ hơi sao cho đúng ý nghĩa của câu văn. Tôi thường nhắc học sinh rằng: "Ngắt nghỉ đúng chỗ cũng giống như việc dừng chân nghỉ ngơi khi leo núi, nó giúp chúng ta đủ sức để cảm nhận hết vẻ đẹp của cảnh vật xung quanh".

Đặc biệt, tôi dành thời gian cho học sinh luyện đọc diễn cảm theo nhóm đôi. Đây là lúc tôi đi xuống từng bàn, lắng nghe các em thì thầm đọc cho nhau nghe. Khoảnh khắc đó, tôi thấy mình không còn là người áp đặt kiến thức, mà là người bạn đồng hành cùng các em khám phá thế giới ngôn từ kỳ diệu.

Video mình chia sẻ bí quyết thực hiện tiết tập đọc lớp 5 chuẩn theo quy trình

Tìm hiểu bài: Đi tìm "hồn" của văn bản qua hình ảnh

Đây là phần tôi tâm đắc nhất vì nó giúp học sinh hiểu sâu sắc nội dung. Thay vì giải nghĩa từ bằng những khái niệm từ điển khô khan, tôi luôn chuẩn bị hình ảnh minh họa sinh động.

Chẳng hạn, khi gặp từ "men theo bờ suối", tôi sẽ chỉ cho các em hình ảnh một người lần theo phía sát mép nước. Hay với từ "đằm mình", tôi cho các em xem hình ảnh chú trâu đang ngâm mình lâu trong nước để làm mát. Còn "thung lũng", tôi chỉ rõ trên tranh đó là vùng đất trũng thấp nằm giữa hai sườn dốc của núi rừng. Khi mắt thấy, tai nghe, trí não các em sẽ tự khắc ghi lại hình ảnh đó một cách bền vững nhất.

Về phần trả lời câu hỏi, vì thời gian tiết học chỉ có 35 phút, tôi thường ưu tiên cho học sinh làm việc chung cả lớp. Tôi nêu câu hỏi, cho học sinh đọc thầm đoạn tương ứng và khuyến khích các em phát biểu cá nhân. Cách làm này giúp nhịp độ tiết học diễn ra khẩn trương, hào hứng và tránh được việc lãng phí thời gian khi thảo luận nhóm quá lâu. Kết thúc phần này, thầy và trò cùng nhau rút ra nội dung chính và ghi nhớ của bài học.

Vận dụng: Khi bài học bước ra đời thực

Phần vận dụng là lúc chúng ta giúp học sinh kết nối kiến thức với thực tế cuộc sống. Tôi thường đặt những câu hỏi gợi mở như: "Sau khi học xong bài này, em thấy mình cần thay đổi điều gì trong hành động hàng ngày?" hay "Em có thể học tập được đức tính gì từ các nhân vật trong câu chuyện?".

Tôi cũng thường lồng ghép việc ứng dụng công nghệ như phần mềm BeeClass vào giai đoạn này. Việc cộng "Sao" cho những em có sự tiến bộ vượt bậc trong cách đọc hay có những suy nghĩ vận dụng sắc sảo khiến các em vô cùng phấn khích. Công nghệ không thay thế được hơi ấm của người thầy, nhưng nó là cánh tay nối dài giúp mỗi ngôi sao tử tế của học sinh được ghi nhận một cách công bằng và kịp thời.

Những "vấp váp" và bài học để đời

Trong hành trình áp dụng quy trình này, không ít lần tôi cũng gặp phải khó khăn. Có những tiết dạy, vì quá mải mê cho học sinh luyện đọc mà tôi suýt "cháy giáo án" phần tìm hiểu bài. Từ đó, tôi rút ra bài học: Sự linh hoạt là tối thượng.

Nếu thấy học sinh đã đọc khá ổn, tôi sẽ chủ động giảm bớt lượt đọc để dành thời gian cho các em tranh luận về nội dung. Một tiết dạy thành công không phải là tiết dạy đi đúng 100% kịch bản, mà là tiết dạy mà ở đó, học sinh thực sự hiểu và yêu thêm tiếng Việt.

Tại sao giáo viên nên bắt đầu thay đổi ngay hôm nay?

Làm giáo viên, ai cũng mong muốn có một tiết dạy nề nếp nhưng vẫn tràn đầy cảm hứng. Quy trình mà tôi chia sẻ không chỉ bám sát sách giáo khoa, sách giáo viên và thiết kế của Nhà xuất bản Giáo dục mà còn chứa đựng cả hơi thở thực tế từ lớp học.

Hãy thử bắt đầu từ những điều nhỏ nhất: một hình ảnh minh họa đắt giá, một lời khen ngợi kịp thời hay một nụ cười khích lệ khi các em đọc đúng một câu khó. Bạn sẽ thấy, hạnh phúc của nghề giáo đôi khi chỉ đơn giản là ánh mắt lấp lánh của học trò khi các em nhận ra vẻ đẹp của một dòng thơ, một trang văn.

Bài viết dựa trên kinh nghiệm cá nhân và quy trình dạy học thực tế từ video hướng dẫn của tôi trên kênh YouTube Lê Hồng Minh Vlog. Rất mong nhận được sự góp ý chân thành từ quý đồng nghiệp để chúng ta cùng nhau hoàn thiện hơn.

Mọi trao đổi xin vui lòng liên hệ:

• Gmail: hongminhquangtrung@gmail.com

• Website: lehongminh.vn