Tuổi ngựa - Bài giảng AI Tiếng Việt lớp 5 tuần 2

Đây là bài viết chia sẻ cách tạo bài giảng tập đọc bằng phương pháp dạy học sáng tạo. Ở cuối bài thầy có giới thiệu bằng video cụ thể, chi tiết. Thầy cô xem để soạn cho mình một bài giảng thật hay nhé!

Trong môn Tiếng Việt lớp 5, tiết tập đọc đóng một vai trò cực kỳ quan trọng. Đây là nội dung then chốt giúp các em rèn luyện đồng thời cả ba kỹ năng: đọc đúng, đọc diễn cảm và đọc hiểu văn bản. Thế nhưng, một thực tế mà những người đứng lớp như tôi và các bạn phải thừa nhận: nếu cứ giữ cách dạy bình thường theo lối mòn cũ—giáo viên trình chiếu bài giảng một cách đơn thuần thì rất khó để chạm đến tâm lý tụi nhỏ. Học trò sẽ rất nhanh mất tập trung, làm việc riêng, hoặc trả lời một cách hời hợt, lười suy nghĩ sâu. Chính vì vậy, việc ứng dụng AI vào thiết kế bài giảng lúc này không còn là chuyện "làm cho vui" hay mang tính trình diễn nữa, mà đã trở thành một nhu cầu hết sức cần thiết để đánh thức sự tự giác và kéo các em trở lại làm chủ thể của lớp học.

Chiêm nghiệm rõ nhất điều này nên tôi soạn bài giảng "Tuổi Ngựa" của nhà thơ Xuân Quỳnh không theo một cách soạn thông thường như trước đây mà tôi đã sử dụng những phương pháp dạy học cao cấp hơn, hấp dẫn hơn với mục tiêu giúp học sinh hứng thú học tập, tự giác và tích cực làm việc của mình mà không cần đến yêu cầu khắt khe của thầy giáo. Trong đó AI có vai trò then chốt .

Đánh thức sự tò mò bằng chú voi bản địa và trò chơi quê hương

Tôi luôn tâm niệm rằng một tiết học thành công hay thất bại nằm ở 5 phút đầu tiên. Thay vì vào lớp bằng câu lệnh quen thuộc: “Cả lớp mở sách giáo khoa trang…”, tôi bật màn hình lên. Cả lớp lập tức “ồ” lên một tiếng rõ to khi thấy một chú voi con vô cùng dễ thương mặc trang phục thổ cẩm Tây Nguyên đang vẫy tay chào. Đây là nhân vật tôi tạo ra hoàn toàn bằng công nghệ AI, vừa mang nét ngộ nghĩnh của hoạt hình, vừa đậm đà bản sắc văn hóa vùng cao.

Chú voi AI này đứng ra làm "chủ trò" cho thử thách khởi động mang tên “Em yêu quê hương Đắk Lắk”. Nhiệm vụ của các em là lật mở các ô chữ tương ứng với các địa danh thực tế của địa phương. Thay vì những câu hỏi khô khan, chú voi con sẽ đưa ra gợi ý, học sinh phải tư duy nhanh để chọn đúng địa danh như Nhà đày Buôn Ma Thuột hay Vườn quốc gia Yok Đôn.

Bình thường, phần khởi động bằng câu hỏi cũ kỹ chỉ thu hút được vài em hay phát biểu. Nhưng hôm đó, không khí lớp học khác hẳn. Tiếng nói cười, tiếng bàn tán râm ran xuất hiện ngay từ phút đầu tiên. Sự xuất hiện của một nhân vật có diện mạo độc đáo, gần gũi với mảnh đất các em đang sống đã chạm đúng vào sự tò mò tự nhiên của lứa tuổi Tiểu học. Khi học trò đã bị cuốn vào trò chơi, việc chuyển ý bước vào bài đọc "Tuổi Ngựa" trở nên mượt mà, tự nhiên hơn bao giờ hết.

Chú voi con là nhân vật quen thuộc với các em nên khi khởi động các em rất hào hứng

Cuốn học trò vào hành trình của Ngựa Con bằng sách lật và hình ảnh trực quan

Bước sang phần Khám phá, cái khó nhất của người thầy là làm sao truyền tải được cái giọng điệu hào hứng nhưng cũng đầy xúc động của bài thơ để hướng dẫn các em đọc diễn cảm. Tôi không dùng cách đọc mẫu truyền thống nữa. Lần này, tôi sử dụng công cụ AI để thiết kế một định dạng "sách lật điện tử" có tích hợp giọng đọc mẫu chuẩn diễn cảm kết hợp với âm thanh nền.

Trải nghiệm đọc mẫu sống động đến từng giác quan

Khi trang sách lật ảo mở ra trên màn hình, giọng đọc ấm áp vang lên hòa cùng tiếng nhạc nhẹ nhàng, cả lớp im phăng phắc. Điểm đặc biệt là trên màn hình xuất hiện một chú ngựa con AI mặc chiếc áo thun có dòng chữ "Tiếng Việt 5", hai tay ôm cuốn sách đứng giữa đồng hoa cúc dại. Nhân vật này chuyển động nhẹ nhàng theo từng lời thơ, giống như một người bạn đồng lứa đang thủ thỉ kể chuyện cho các em nghe.

Sự kết hợp giữa thính giác (giọng đọc diễn cảm) và thị giác (sách lật chuyển động) giúp học sinh không bị phân tâm. Các em không còn nhìn vào những dòng chữ tĩnh lặng nữa mà đang thực sự dõi theo bước chân của chú ngựa con. Nhờ vậy, khi tôi yêu cầu luyện đọc theo nhóm đôi hoặc ngắt nhịp câu dài, tụi nhỏ chủ động bắt chước giọng điệu hào hứng của bài thơ một cách rất tự nhiên, không cần thầy phải uốn nắn từng từ, từng câu một cách gượng ép.

Hiện thực hóa những miền đất tưởng tượng để đào sâu phần đọc hiểu

Đến phần Tìm hiểu bài, để học sinh trả lời được câu hỏi về hành trình, cảnh vật và cảm nghĩ của chú ngựa con, tôi đã chuẩn bị sẵn những "vũ khí" trực quan rất nặng đô từ AI. Bài thơ có câu: "Mấp mô triền núi đá...". Thay vì để học sinh tự suy đoán một cách mơ hồ rồi lười trả lời, tôi chiếu lên một bức tranh do AI vẽ: một chú ngựa trắng dũng mãnh đứng trên triền núi đá cao, phía sau là dòng sông uốn lượn dưới ánh mặt trời rực rỡ.

Bức tranh có độ sắc nét và chiều sâu đến mức lột tả trọn vẹn sự khoáng đạt của thiên nhiên. Nhìn vào đó, học sinh lập tức gọi tên được các miền đất chú ngựa đi qua: miền trung du, triền núi đá, vùng đất đỏ. Các em hiểu được tại sao chú ngựa con lại say mê, thích thú với thế giới bao la ngoài kia đến thế. Công nghệ lúc này đóng vai trò như một chiếc cầu nối, kéo những hình ảnh ẩn dụ trong thơ ca về gần hơn với thế giới quan của trẻ nhỏ, biến những khái niệm trừu tượng thành những hình ảnh có thể nhìn thấy, cảm nhận thấy để kích thích tư duy đọc hiểu của học trò.

Việc dùng AI đọc mẫu qua sách lật giúp học sinh hứng thú và đọc đúng, đọc diễn cảm ơn

Thầy cô tham khảo thêm: Cách dùng ChatGPT để làm sáng kiến kinh nghiệm

Giữ độ "nhiệt" bằng vòng quay may mắn hồi hộp

Một vấn đề mà giáo viên Tiểu học nào cũng gặp phải trong tiết đọc hiểu là sự giảm sút tập trung ở nửa cuối tiết học. Sau khi xem tranh, xem video, học sinh bắt đầu có dấu hiệu bão hòa và có tâm lý ỷ lại, thiếu suy nghĩ sâu khi trả lời câu hỏi chuyên sâu. Để phá tan sự trầm lắng này, tôi đưa vào một yếu tố mang tính kích thích: Vòng quay may mắn.

Trực quan trên màn hình là một vòng quay rực rỡ sắc màu, trên đó ghi sẵn tên của tất cả các thành viên trong lớp. Khi tôi bấm nút "Quay", chiếc kim quay tít kèm theo tiếng hiệu ứng âm thanh tạch tạch hồi hộp. Cả lớp nín thở, những ánh mắt đổ dồn về phía màn hình tivi, đứa nào đứa nấy vừa sợ vừa thích, tim đập thình thịch xem cái tên nào sẽ hiện ra.

Khi vòng quay dừng lại ở tên của bạn nào, bạn đó sẽ đứng lên nhận thử thách trả lời một câu hỏi ngẫu nhiên được ẩn giấu sau các ô số. Ví dụ như câu hỏi: "Qua đoạn thơ cuối, bạn nhỏ muốn nói với mẹ điều gì?". Biện pháp này mang lại hai cái lợi cực kỳ lớn cho người đứng lớp:

• Sự tập trung tuyệt đối: Không một học sinh nào dám lơ là hay làm việc riêng, bởi vì bất cứ lúc nào tên của mình cũng có thể xuất hiện trên bảng vàng.

• Tính công bằng và tự nhiên: Việc gọi tên hoàn toàn ngẫu nhiên do máy tính chọn, không có sự thiên vị. Ngay cả những em học sinh rụt rè, ít khi giơ tay cũng có cơ hội được thể hiện mình. Khi các em trả lời đúng và nhận được tràng pháo tay từ máy tính, sự tự tin tăng lên rõ rệt.

Nhờ có vòng quay này mà phần thảo luận về nội dung bài thơ diễn ra vô cùng sôi nổi. Tụi nhỏ chủ động động não chứ không còn thụ động đợi thầy gọi tên nữa. Cuối cùng, các em tự rút ra được thông điệp cốt lõi của bài thơ: Bạn nhỏ là một người tự tin, khao khát khám phá thế giới nhưng sau tất cả, sau mỗi chuyến đi lại luôn nhớ đường tìm về với vòng tay ấm áp của mẹ.

Thay cho lời kết

Ứng dụng công nghệ AI vào bài giảng Tiếng Việt không phải là điều gì đó quá xa vời hay mang tính biểu diễn. Nó đơn giản là việc chúng ta mượn công cụ hiện đại để giải quyết bài toán muôn thuở của giáo dục: Làm sao để học trò yêu thích môn học, luyện tốt kỹ năng đọc, hiểu và chủ động tiếp thu kiến thức. Một chú voi con AI dẫn dắt trò chơi, một cuốn sách lật sinh động hay một vòng quay may mắn hồi hộp đều là những nét chấm phá giúp tiết tập đọc thoát khỏi sự đơn điệu. Khi người thầy chịu khó thay đổi, học trò sẽ trả ơn bằng những ánh mắt lấp lánh và một tinh thần tự giác học tập tuyệt vời.

Ở lớp của các anh chị em đồng nghiệp, khi dạy những bài thơ mang tính hình tượng và giàu chất suy tưởng như thế này, mọi người thường dùng tuyệt chiêu gì để khơi gợi cảm xúc và giữ sự tập trung cho học sinh? Hãy để lại ý kiến của mình ở phần bình luận phía dưới, chúng ta cùng chia sẻ kinh nghiệm thực chiến nhé!

Bài viết dựa trên kinh nghiệm cá nhân của thầy Lê Hồng Minh (lehongminh.vn). Rất mong nhận được sự góp ý chân thành từ quý đồng nghiệp để chúng ta cùng nhau hoàn thiện hơn.

Xem thêm cách chuyển văn bản thành giọng đọc tự nhiên