Dạy bài “Thư của bố” trong lớp học có công nghệ: khi cảm xúc và công nghệ không đứng đối lập

Tôi đã dạy bài “Thư của bố” nhiều năm, nhưng vài năm trở lại đây, khi bắt đầu đưa công nghệ và trí tuệ nhân tạo vào lớp học, cách tôi bước vào tiết dạy này cũng thay đổi. Không phải thay đổi nội dung, mà là thay đổi cách mở cánh cửa để học sinh đi vào bài thơ một cách tự nhiên hơn, gần gũi hơn với nhịp sống hiện đại của các em.

Điều tôi luôn tự nhắc mình là: công nghệ không được làm loãng cảm xúc. Nếu dùng, thì phải dùng như một chiếc cầu, không phải một màn trình diễn.

Khởi động bằng AI: để lớp học “thức dậy” nhẹ nhàng

Tôi không bắt đầu tiết học bằng câu hỏi hay kiểm tra bài cũ. Thay vào đó, tôi mở một đoạn khởi động ngắn được tạo bằng AI: hình ảnh biển buổi sớm, tiếng sóng nhẹ, vài dòng chữ gợi mở về một người bố đang ở rất xa nhà.

Lớp học lập tức yên hơn. Không phải kiểu im lặng bị động, mà là sự chú ý có chủ đích. Học sinh không cần biết AI là gì, hoạt động thế nào. Các em chỉ cảm nhận được rằng hôm nay, tiết học này khác thường.

Với tôi, AI ở đây không phải để “làm mới cho vui”, mà để tạo một trạng thái cảm xúc ban đầu – thứ mà nếu chỉ nói bằng lời, đôi khi giáo viên phải mất rất nhiều thời gian.

Phần khởi động được ứng dụng AI để thu hút học sinh

Bài đọc mẫu bằng sách lật: để học sinh nghe bằng cả mắt và tai

Khi bước vào phần đọc, tôi không đọc mẫu theo cách truyền thống. Tôi sử dụng bài đọc mẫu dưới dạng sách lật: từng trang hiện lên chậm rãi, chữ rõ ràng, hình ảnh nền dịu nhẹ, giọng đọc đều, không kịch tính hóa.

Điều thú vị là học sinh tập trung hơn hẳn. Các em vừa nghe, vừa dõi theo từng dòng chữ, giống như đang “đọc cùng” người đọc chứ không chỉ nghe thụ động. Tôi nhận ra, với những bài thơ nhiều cảm xúc như “Thư của bố”, việc nghe đúng nhịp quan trọng không kém việc đọc đúng chữ.

Có em sau đó đọc lại với giọng rất khác – chậm hơn, mềm hơn. Tôi không chỉnh sửa nhiều, chỉ mỉm cười. Tôi biết bài thơ đã bắt đầu đi vào bên trong.

Công nghệ giúp giữ nhịp, không thay giáo viên nói hộ

Trong quá trình luyện đọc, tôi vẫn để học sinh đọc cá nhân, đọc nhóm, nhưng có thêm sự hỗ trợ của màn hình: những câu dài được tách nhịp rõ, những từ gợi tả được làm nổi nhẹ. Không màu mè, không hiệu ứng mạnh.

Tôi nhận ra rằng, khi công nghệ được dùng vừa đủ, giáo viên nói ít đi, học sinh lại nghe nhiều hơn – không chỉ nghe giáo viên, mà nghe bạn đọc, nghe chính mình đọc.

Tạo sách lật để đọc mẫu cho học sinh

Khi nói đến người lính biển, hình ảnh không còn là tưởng tượng

Đến cuối bài, khi nội dung đã chín, tôi mới mở video ngắn về quần đảo Trường Sa, Hoàng Sa. Không dài, không nặng thông tin. Chỉ là hình ảnh biển đảo, cột mốc chủ quyền, sinh hoạt đời thường của người lính.

Khoảnh khắc ấy rất đặc biệt. Những câu thơ vừa đọc không còn là hình ảnh trừu tượng. “Đầu sóng”, “nghênh chiến”, “lá thư xanh” bỗng có hình hài cụ thể. Tôi thấy nhiều em ngồi thẳng hơn, ánh mắt khác hẳn so với lúc đầu giờ.

Tôi không giảng giải về chủ quyền hay lịch sử. Tôi chỉ để video kết thúc trong im lặng. Với học sinh tiểu học, đôi khi cảm nhận trước sẽ sâu hơn mọi lời phân tích.

Khi bài học vượt ra khỏi môn Tiếng Việt

Sau tiết học, có em hỏi tôi: “Cô ơi, bố trong bài có giống bố con không?” Có em kể rằng lần đầu tiên con thấy biển đảo gần như vậy. Có em chỉ im lặng, nhưng tôi biết các em đang nghĩ.

Tôi hiểu rằng, lúc này, bài học đã không còn nằm trong phạm vi một tiết đọc. Nó chạm đến gia đình, đến trách nhiệm, đến sự hy sinh thầm lặng – những điều mà sách giáo khoa không thể viết hết.

Công nghệ không làm nghề giáo nhẹ hơn, nhưng làm nó sâu hơn

Nhiều người nghĩ rằng dùng AI, video, sách lật là để giáo viên đỡ vất vả. Với tôi thì ngược lại. Chuẩn bị kỹ hơn, chọn lọc kỹ hơn, và luôn phải tự hỏi: có thực sự cần không?

Nhưng đổi lại, tôi thấy rõ một điều: khi công nghệ được đặt đúng chỗ, nó không làm mất đi chất người của lớp học, mà còn giúp cảm xúc lan tỏa xa hơn.

Tiết dạy có ứng dụng AI làm cho học sinh hứng thú hơn

Một tiết học tôi luôn muốn dạy bằng sự chậm rãi

“Thư của bố” là bài tôi chưa bao giờ dạy vội. Dù có công nghệ hỗ trợ, dù tiết học có đủ hoạt động, tôi vẫn giữ cho lớp học một khoảng chậm cần thiết.

Vì sau tất cả, điều tôi mong nhất không phải là học sinh nhớ được bao nhiêu chi tiết, mà là khi các em gấp sách lại, trong lòng vẫn còn vang lên một cảm giác rất nhẹ: có những người yêu thương mình bằng cách âm thầm nhất.

Và nếu công nghệ giúp tôi giữ được cảm giác ấy trong lớp học hôm nay, thì tôi sẵn sàng học và sử dụng nó – như một người đồng hành, không phải người thay thế.

Phân Biệt AI Và "Rác AI" trong dạy học