Khi công nghệ khiến tiết học kém hiệu quả hơn

Không phải lúc nào thêm công nghệ cũng là cộng thêm hiệu quả

Có một giai đoạn, tôi tin rằng đưa thêm công nghệ vào lớp học sẽ giúp tiết dạy trở nên sinh động hơn. Màn hình sáng hơn, nội dung đa dạng hơn, hoạt động nhiều hơn. Tôi nghĩ rằng học sinh sẽ hứng thú hơn khi tiết học có thêm yếu tố công nghệ hỗ trợ.

Nhưng sau một thời gian áp dụng, tôi bắt đầu nhận ra một điều không dễ thừa nhận: có những lúc, chính công nghệ lại khiến tiết học kém hiệu quả hơn.

Khi sự chú ý của học sinh bị phân tán

Một trong những thay đổi rõ nhất là sự chú ý của học sinh. Khi có quá nhiều yếu tố mới xuất hiện cùng lúc, học sinh dễ bị cuốn vào hình ảnh, hiệu ứng hoặc thao tác, mà quên mất mục tiêu chính của bài học.

Thay vì tập trung vào nội dung, các em chú ý nhiều hơn đến việc “đang diễn ra cái gì”. Tiết học trở nên sôi động, nhưng mức độ hiểu bài lại không tương xứng với không khí bên ngoài.

Khi giáo viên tập trung vào công cụ hơn là lớp học

Có những tiết học mà tôi dành nhiều thời gian để đảm bảo mọi thứ vận hành trơn tru: chuẩn bị, kiểm tra, xử lý sự cố nhỏ. Trong quá trình đó, sự chú ý của tôi bị chia sẻ giữa công cụ và lớp học.

Khi giáo viên phải lo quá nhiều cho phần “kỹ thuật”, việc quan sát phản ứng của học sinh bị giảm đi. Những tín hiệu quan trọng như học sinh chưa hiểu, đang mệt hay cần dừng lại dễ bị bỏ qua.

Công nghệ không tự tạo ra sự tương tác

Ban đầu, tôi nghĩ rằng công nghệ sẽ giúp tăng tương tác trong lớp học. Nhưng thực tế cho thấy, tương tác không tự sinh ra chỉ vì có công nghệ. Nếu cách tổ chức chưa phù hợp, học sinh vẫn có thể ngồi im, chỉ khác là nhìn vào màn hình thay vì nhìn bảng.

Có những tiết học trông rất hiện đại, nhưng học sinh tham gia một cách thụ động. Khi ấy, công nghệ chỉ thay đổi hình thức, chứ chưa chạm tới bản chất của việc học.

Khi nhịp học bị công nghệ chi phối

Một điểm khác tôi nhận ra là nhịp học của lớp có thể bị công nghệ chi phối. Tiết học diễn ra theo tốc độ của nội dung hiển thị, thay vì theo tốc độ tiếp nhận của học sinh.

Nếu giáo viên không chủ động điều chỉnh, học sinh dễ bị cuốn theo dòng thông tin mà không kịp suy nghĩ. Nhịp học trở nên nhanh hơn, nhưng không đồng nghĩa với việc hiểu sâu hơn.

Không phải lớp học nào cũng sẵn sàng cho công nghệ

Mỗi lớp học có những đặc điểm riêng. Có lớp hào hứng với cái mới, có lớp cần sự ổn định để tập trung. Khi đưa công nghệ vào mà không cân nhắc đặc điểm lớp học, hiệu quả có thể giảm thay vì tăng.

Tôi từng áp dụng cùng một cách ở hai lớp khác nhau, nhưng phản ứng hoàn toàn trái ngược. Điều này giúp tôi hiểu rằng công nghệ không phải là giải pháp chung cho mọi lớp học.

Khi hình thức lấn át mục tiêu học tập

Có những tiết học mà hình thức tổ chức trở nên quá nổi bật. Học sinh nhớ rất rõ hoạt động, nhưng lại mơ hồ về nội dung chính của bài học. Khi hỏi lại, các em kể được mình đã làm gì, nhưng khó giải thích được mình đã học được gì.

Lúc đó, tôi nhận ra rằng công nghệ đã vô tình làm lu mờ mục tiêu học tập, khi giáo viên không kiểm soát tốt vai trò của nó.

Công nghệ không thay thế được sự linh hoạt của giáo viên

Trong lớp học, có rất nhiều tình huống phát sinh bất ngờ. Giáo viên cần linh hoạt điều chỉnh: dừng lại, giải thích thêm, thay đổi cách tiếp cận. Công nghệ không thể tự làm điều đó.

Nếu giáo viên quá phụ thuộc vào công nghệ, việc điều chỉnh trở nên khó khăn hơn. Tiết học dễ bị “chạy theo kịch bản” đã chuẩn bị sẵn, ngay cả khi lớp học cần một hướng đi khác.

Khi tôi bắt đầu giảm bớt vai trò của công nghệ

Sau những trải nghiệm đó, tôi bắt đầu sử dụng công nghệ một cách tiết chế hơn. Tôi không loại bỏ hoàn toàn, nhưng đặt nó ở vị trí hỗ trợ, không phải trung tâm của tiết học.

Khi giảm bớt sự hiện diện của công nghệ, tôi có thêm không gian để quan sát học sinh, lắng nghe phản hồi và điều chỉnh nhịp dạy. Tiết học trở nên cân bằng hơn, dù hình thức có thể không “bắt mắt” như trước.

Công nghệ chỉ hiệu quả khi phục vụ rõ mục tiêu

Tôi nhận ra rằng công nghệ chỉ thực sự hiệu quả khi nó phục vụ một mục tiêu cụ thể và rõ ràng. Nếu không trả lời được câu hỏi “công nghệ này giúp học sinh học tốt hơn ở điểm nào”, thì rất có thể nó đang làm tiết học trở nên phức tạp không cần thiết.

Sự đơn giản đôi khi mang lại hiệu quả cao hơn rất nhiều so với những gì phức tạp và cầu kỳ.

Công nghệ cần được đặt đúng chỗ

Công nghệ không xấu, nhưng không phải lúc nào cũng làm tiết học tốt hơn. Khi được sử dụng thiếu cân nhắc, công nghệ có thể khiến giáo viên phân tâm, học sinh mất tập trung và mục tiêu học tập bị lu mờ.

Khi giáo viên đặt công nghệ đúng vị trí – là công cụ hỗ trợ, không phải trung tâm – tiết học sẽ trở lại đúng bản chất của nó: nơi học sinh học, hiểu và phát triển một cách bền vững.