Cách mình dạy bài giảng AI “Hang Sơn Đoòng” lớp 5

Cách mình cảm nhận bài dạy

Có một buổi sáng đầu tuần, mình bước vào lớp 4 với tâm thế khá thoải mái. Bài hôm đó là “Ai đã phát hiện ra hang Sơn Đoòng?”. Đọc trước bài trong sách giáo khoa, mình nghĩ đơn giản: bài đọc thông tin, nội dung rõ ràng, học sinh chỉ cần hiểu nhân vật, sự kiện, trả lời câu hỏi là xong. Nhưng chỉ sau khoảng mười phút đọc bài, nhìn xuống lớp, mình bắt đầu thấy có gì đó… không ổn.

Một vài em đọc rất trôi chảy, nhưng ánh mắt thì lơ đãng. Có em đọc xong vẫn hỏi lại: “Cô ơi, hang Sơn Đoòng ở đâu vậy?”, có em lại nhầm lẫn giữa người phát hiện và người thám hiểm. Khi mình hỏi cảm nhận về bài, cả lớp im lặng. Không phải vì các em không biết trả lời, mà vì… các em không thấy hứng thú.

Lúc đó mình chợt nhận ra: có những bài học, nếu chỉ dạy đúng theo sách, thì sẽ “đúng” nhưng chưa chắc đã “chạm”. Và bài học về hang Sơn Đoòng hôm ấy là một trải nghiệm khiến mình phải thay đổi cách dạy, cách nhìn và cả cách lắng nghe học sinh nhiều hơn.

BỐI CẢNH & LÝ DO CHIA SẺ

Mình dạy lớp 4, môn Tiếng Việt, trong đó các bài tập đọc thông tin chiếm khá nhiều. Với học sinh tiểu học, đặc biệt là lớp 4, những bài đọc về địa danh, sự kiện, nhân vật thật thường không dễ tiếp cận nếu giáo viên chỉ dừng ở việc “đọc – hiểu – trả lời”.

Bài “Ai đã phát hiện ra hang Sơn Đoòng?” theo mình là một bài rất hay. Nó không chỉ nói về một hang động nổi tiếng, mà còn kể câu chuyện về một con người bình thường, về sự tình cờ, về việc thiên nhiên Việt Nam được thế giới biết đến. Nhưng cái khó là: học sinh lớp 4 chưa có nhiều trải nghiệm, các em khó hình dung được quy mô, giá trị và ý nghĩa của sự kiện này.

Mình chia sẻ lại trải nghiệm dạy bài này vì mình tin rằng rất nhiều thầy cô cũng từng gặp tình huống giống mình: bài học hay, nhưng lớp học lại… hơi im lặng. Và mình đã phải thử, sai, điều chỉnh từng chút một để bài học thực sự “sống” trong mắt học trò.

Khi mình dạy bài theo cách “an toàn” và cái kết không như mong đợi

Lần đầu dạy bài này, mình làm đúng những gì sách hướng dẫn. Cho học sinh luyện đọc, giải nghĩa từ khó, trả lời câu hỏi trong sách. Mọi thứ diễn ra trơn tru, không có sự cố gì. Nhưng khi kiểm tra lại, mình thấy các em chỉ nhớ được những mẩu thông tin rời rạc: tên nhân vật, địa danh, năm phát hiện.

Điều khiến mình băn khoăn là: các em không kể lại được câu chuyện theo cách của mình. Khi hỏi: “Nếu con là người phát hiện ra hang Sơn Đoòng, con sẽ cảm thấy thế nào?”, rất ít em trả lời được. Có em còn hỏi ngược lại mình: “Cô ơi, câu này có trong sách không ạ?”.

Lúc đó mình hiểu ra một điều: mình đang dạy bài học, nhưng chưa dạy được câu chuyện phía sau bài học.

Mình thử thay đổi: bắt đầu từ cảm xúc thay vì thông tin

Ở tiết học sau, mình quyết định dạy lại bài theo một cách khác. Mình không bắt đầu bằng việc đọc bài, mà kể cho các em nghe một câu chuyện rất ngắn: về một người nông dân đi rừng, vô tình phát hiện ra một hang động lớn nhưng không ai tin, và phải rất lâu sau, thế giới mới biết đến nó.

Mình thấy ánh mắt các em sáng lên. Có em hỏi ngay: “Thật hả cô?”, có em tò mò: “Hang đó to cỡ nào?”. Lúc này, mình mới cho các em mở sách và đọc bài. Việc đọc lúc này không còn là nhiệm vụ, mà là cách để các em tìm câu trả lời cho sự tò mò của mình.

Tuy nhiên, không phải mọi thứ đều hoàn hảo. Một vài em quá tập trung vào câu chuyện mà quên mất việc đọc kỹ văn bản. Khi làm bài tập, các em trả lời cảm tính, thiếu chi tiết. Điều này buộc mình phải điều chỉnh: cảm xúc là điểm khởi đầu, nhưng không thể bỏ qua việc rèn kỹ năng đọc hiểu.

Khi mình cho học sinh “đóng vai” và những phản ứng bất ngờ

Một trong những trải nghiệm thú vị nhất là khi mình cho học sinh thử đóng vai nhân vật trong bài. Không cần sân khấu, không cần đạo cụ, chỉ đơn giản là đứng lên kể lại câu chuyện theo góc nhìn của mình.

Có một cậu bé khá rụt rè, trước giờ ít khi phát biểu, hôm đó lại xung phong kể. Em kể rất mộc mạc, đôi chỗ còn lẫn lộn chi tiết, nhưng cảm xúc thì rất thật. Cả lớp chăm chú lắng nghe, không ai cười, không ai trêu.

Tất nhiên, không phải em nào cũng làm tốt. Có em kể quá ngắn, có em lại kể lan man. Mình không chỉnh ngay, mà để các em nghe lẫn nhau, sau đó mới cùng góp ý. Qua đó, mình nhận ra: đôi khi học sinh học tốt nhất không phải từ giáo viên, mà từ chính bạn bè mình.

Điều chưa ổn: mình từng “quá tay” khi mở rộng kiến thức

Có một sai lầm mình từng mắc phải là… nói quá nhiều. Vì quá hào hứng với chủ đề hang Sơn Đoòng, mình kể thêm nhiều thông tin ngoài sách. Kết quả là có em bị quá tải, không nhớ được đâu là nội dung chính của bài.

Sau tiết học đó, mình phải tự nhắc mình: chia sẻ thêm là tốt, nhưng phải vừa đủ. Với học sinh tiểu học, mỗi bài học chỉ nên có một vài điểm nhấn rõ ràng. Phần còn lại, hãy để các em tự khám phá dần theo thời gian.

Mình điều chỉnh bằng cách quay lại trọng tâm của bài học

Sau khi nhận ra điều đó, mình tập trung hơn vào việc giúp học sinh hiểu rõ nhân vật chính, diễn biến câu chuyện và ý nghĩa của việc phát hiện hang Sơn Đoòng. Mỗi hoạt động đều quay về câu hỏi: “Hoạt động này giúp học sinh hiểu bài hơn ở điểm nào?”.

Nhờ vậy, tiết học trở nên nhẹ nhàng hơn. Các em không còn cảm giác “học cho xong”, mà bắt đầu thấy bài học gần gũi với cuộc sống hơn. Có em còn về kể với bố mẹ về hang Sơn Đoòng, rồi hôm sau lên lớp kể lại cho mình nghe.

NHỮNG ĐIỀU MÌNH RÚT RA SAU KHI ÁP DỤNG

Sau nhiều lần điều chỉnh, mình nhận ra rằng dạy một bài tập đọc thông tin không chỉ là truyền đạt kiến thức, mà là dẫn dắt cảm xúc. Khi học sinh có cảm xúc với bài học, việc hiểu và nhớ kiến thức trở nên tự nhiên hơn rất nhiều.

Mình cũng thấy rõ sự thay đổi ở học sinh: các em mạnh dạn hơn khi chia sẻ suy nghĩ, biết đặt câu hỏi, và không còn sợ “trả lời sai”. Bản thân mình cũng học được cách kiềm chế, không ôm đồm quá nhiều thứ trong một tiết học.

Tất nhiên, mình vẫn đang tiếp tục điều chỉnh. Mỗi lớp học khác nhau, mỗi năm học sinh khác nhau, nên không có cách nào là hoàn hảo tuyệt đối. Nhưng chính quá trình thử – sai – rút kinh nghiệm đó mới khiến mình yêu nghề hơn.

LƯU Ý CHO NGƯỜI MỚI ÁP DỤNG

Nếu bạn đang chuẩn bị dạy bài này, điều mình muốn chia sẻ là: đừng quá lo lắng phải dạy “đủ” mọi thứ. Hãy lắng nghe học sinh nhiều hơn, quan sát phản ứng của các em để điều chỉnh kịp thời.

Một sai lầm dễ gặp là biến bài học thành buổi kể chuyện một chiều. Hãy để học sinh được tham gia, được nói, được sai và được sửa. Mỗi lớp học có nhịp riêng, không cần áp dụng máy móc cách của người khác.

KẾT LUẬN

Nhìn lại, bài “Ai đã phát hiện ra hang Sơn Đoòng?” không chỉ cho học sinh thêm kiến thức về một hang động nổi tiếng, mà còn cho mình một bài học lớn về nghề dạy học. Có những bài, nếu mình chỉ dạy cho xong, thì sẽ trôi qua rất nhanh. Nhưng nếu mình dành thời gian lắng nghe, thử thay đổi, thì chính mình cũng được học thêm nhiều điều từ học sinh.

Mình tin rằng mỗi thầy cô đều có những trải nghiệm rất riêng với từng bài học. Nếu có dịp, mình rất mong được nghe thêm những câu chuyện khác, để cùng nhau làm cho mỗi tiết học trở thành một kỷ niệm đẹp, chứ không chỉ là một trang sách đã học xong.